Wie anno 2024 nog gelooft dat gratis apps werkelijk “gratis” zijn, gelooft waarschijnlijk ook dat de Belastingdienst je beste vriend is en dat telecombedrijven oprecht geven om je privacy. Het businessmodel van Big Tech is al jaren glashelder: jij betaalt niet met geld, maar met data. Elke klik, elke like, elke zoekopdracht en elk gesprek wordt omgezet in een profiel dat wordt doorverkocht aan adverteerders. Niet omdat dat zo leuk is, maar omdat dat het enige verdienmodel is dat deze bedrijven kennen. Surveillancekapitalisme heet dat. En Facebook – inmiddels netjes herdoopt tot Meta – is daar de onbetwiste kampioen van.
Dat Facebook meeluistert via de microfoon van je smartphone is inmiddels geen complottheorie meer, maar een open geheim. Iedereen kent het: je voert een gesprek over een vakantie naar Portugal, een nieuwe bank of een elektrische fiets, en een paar minuten later krijg je precies daar advertenties over voorgeschoteld. Toeval bestaat niet in Silicon Valley. Het gaat hier niet om algoritmes die “slim gokken”, maar om structurele dataverzameling die zo ver gaat dat zelfs je privégesprekken onderdeel zijn geworden van het advertentie-ecosysteem.
En dat is ironisch, want juist dezelfde mensen die dagelijks hun halve leven aan Facebook cadeau doen, zijn vaak het hardst aan het schreeuwen over het World Economic Forum, Chinese spionageauto’s en de “controlestaat”. Ze zijn bang voor camera’s in lantaarnpalen, maar dragen vrijwillig een afluisterapparaat in hun broekzak. Ze wantrouwen de overheid, maar vertrouwen zonder enige moeite een Amerikaans techbedrijf dat letterlijk leeft van het verhandelen van hun gedrag, emoties en sociale netwerk.
Facebook weet niet alleen wat je koopt, maar met wie je praat, waar je bent, wat je leuk vindt, waar je bang voor bent en op welke momenten je het meest vatbaar bent voor beïnvloeding. Het is geen sociaal netwerk, het is een psychologisch profielensysteem met een chatfunctie. En hoe meer apps je gebruikt, hoe completer dat profiel wordt. Vandaar dat alles “gratis” is: hoe meer data, hoe meer geld.
Maar de echte perversiteit zit niet eens in het meeluisteren. Die zit in de constante stroom meldingen, waarschuwingen en piepjes. Tien keer per uur een notificatie. Iemand heeft iets geliket. Iemand heeft iets gepost. Iemand die je niet kent heeft iets gezegd in een groep waar je mogelijk misschien ooit interesse in zou kunnen hebben. Het is digitale terreur. Ontworpen om je aandacht te kapen, je dopamine te manipuleren en je zo lang mogelijk in het systeem te houden.
En dat is niet onschuldig. Die meldingen zijn letterlijk levensgevaarlijk. In de auto. Op de fiets. Op straat. Elke piep is een micro-afleiding, elke micro-afleiding vergroot de kans op een ongeluk. Maar Facebook maakt dat niets uit. Want aandacht is geld. En geld gaat bij Meta altijd boven veiligheid, boven mentale gezondheid, boven maatschappelijke schade en uiteindelijk zelfs boven mensenlevens.
De oplossing is kinderlijk simpel, maar mentaal moeilijk: verwijder de app. Niet je account per se, maar de app. Haal de directe lijn tussen Facebook en je zenuwstelsel eruit. Bepaal zelf wanneer je het platform bezoekt, in plaats van dat het platform jou bezoekt. Geen meldingen meer. Geen constante prikkels. Geen digitale herrie.
Wat overblijft is rust. Serene, bijna ouderwetse rust. Je opent Facebook wanneer jij dat wilt en niet wanneer een algoritme besluit dat jouw aandacht gemonetariseerd moet worden. En ineens zie je het: hoeveel ruis er was. Hoe weinig echte inhoud er tussen zat. Hoe je werd overspoeld met advertenties, racistische drek, fascistische meningen, groepsspam en emotionele manipulatie.
Facebook verwijderen is geen ludieke detox. Het is een politieke daad. Een kleine, maar concrete weigering om nog langer onderdeel te zijn van een systeem dat winst maakt op jouw gedrag, jouw verslaving en jouw afleiding. Het is een manier om je autonomie terug te pakken in een economie die draait op controle.
En ja, het spaart daadwerkelijk levens. Want minder meldingen betekent minder afleiding. Minder afleiding betekent minder ongelukken. Minder ongelukken betekent simpelweg: minder doden.
Dat is misschien wel de meest radicale gedachte van allemaal. Dat digitale rust niet alleen goed is voor je hoofd, maar ook voor de wereld buiten het scherm.
