Afgelopen week nam de Tweede Kamer een motie aan waarin zij haar zorgen uitspreekt over TikTok. De populaire app, vooral onder kinderen en jongeren, zou te gevoelig zijn voor beïnvloeding door de Chinese overheid. Aanleiding: een wijziging in de algemene voorwaarden, waarin expliciet staat dat gegevens van gebruikers kunnen worden ingezien door Chinese autoriteiten. De Kamer maakt zich zorgen over privacy, maar vooral over de mogelijkheid dat via het algoritme doelbewust content kan worden gestuurd om jongeren te beïnvloeden met propaganda en desinformatie. Met andere woorden: Peking zou via TikTok rechtstreeks de Nederlandse jeugd kunnen bespelen.
Op papier klinkt dat als een terechte zorg. In de praktijk is het vooral selectieve verontwaardiging.
Want waar hebben we dit verhaal eerder gehoord? Precies: bij Facebook en Google. En niet een beetje, maar op industriële schaal. Facebook ligt al meer dan tien jaar onder vuur wegens het systematisch verzamelen van gebruikersdata, het manipuleren van nieuwsfeeds en het actief verspreiden van desinformatie. Via Facebook werden miljoenen mensen blootgesteld aan complottheorieën, nepnieuws en politieke propaganda. Russische trollenfabrieken konden via Facebook ongehinderd nepaccounts aanmaken, advertenties inkopen en verkiezingen beïnvloeden, waaronder die van 2016 in de Verenigde Staten, die Donald Trump in het Witte Huis hielpen.
Facebook verdiende daar niet alleen aan mee, het faciliteerde het systeem. Nog steeds. En Google doet exact hetzelfde. Beide bedrijven bouwen extreem gedetailleerde profielen van hun gebruikers, gebaseerd op zoekgedrag, locatie, contacten, gesprekken en zelfs stemgeluid. Wie ooit heeft meegemaakt dat hij vijf minuten na een gesprek een advertentie ziet over precies dat onderwerp, weet genoeg: de microfoon van je smartphone staat permanent open. Dat staat gewoon in de voorwaarden. Niet als complottheorie, maar als bedrijfsmodel.
Google levert Android en ChromeOS vrijwel gratis, maar verplicht gebruikers hun apparaat te koppelen aan een Google-account. Dat is geen service, dat is een dataslurpmachine. Facebook, eigenaar van ook Instagram en WhatsApp, doet hetzelfde. En beide bedrijven hebben in hun voorwaarden staan dat gebruikersdata kunnen worden gedeeld met Amerikaanse overheidsdiensten. Sterker nog: wie naar de VS reist met een ESTA-visum, moet zijn sociale media-accounts opgeven. Amerikaanse veiligheidsdiensten kijken structureel mee.
Met andere woorden: Google en Facebook doen exact waar TikTok van wordt beschuldigd. Alleen dan niet namens Peking, maar namens Washington.
En toch: over TikTok is een Kamerdebat, een motie, politieke paniek en mediadruk. Over Facebook en Google? Stilte. Geen motie. Geen spoeddebat. Geen structurele verontwaardiging. Terwijl deze twee bedrijven samen verantwoordelijk zijn voor het grootste deel van de informatievoorziening op smartphones, tablets en laptops in Nederland.
Dat is niet alleen hypocriet, het is gevaarlijk. Want de grootste politieke beïnvloeding van de afgelopen twintig jaar kwam niet uit China, maar uit Silicon Valley. Het zijn Facebook en Google die het ecosysteem hebben gebouwd waarin complottheorieën, antivax-bewegingen, klimaatontkenning en extreemrechtse propaganda massaal konden groeien. Het zijn Facebook-algoritmes die mensen steeds dieper het radicale konijnenhol induwen, omdat woede en angst nu eenmaal beter klikken dan feiten.
Het is geen toeval dat Nederland inmiddels meerdere extreemrechtse partijen in de Tweede Kamer heeft die volledig leunen op online desinformatie. FvD zou zonder Facebook nooit groter zijn geworden dan een studentenclub. PVV, BBB, JA21 en BVNL drijven allemaal op hetzelfde digitale verdienmodel: algoritmische verontwaardiging, fake news en permanente vijandbeelden. Zonder Facebook waren ze politiek marginaal gebleven.
De Tweede Kamer maakt zich druk over TikTok omdat het Chinees is. Niet omdat het gevaarlijk is. Dat verschil is essentieel. Dit gaat niet over privacy of democratie, dit gaat over geopolitiek. Over wantrouwen richting China, terwijl precies dezelfde praktijken door Amerikaanse techbedrijven al jaren worden genormaliseerd.
Wie echt bezorgd is over beïnvloeding, moet consequent zijn. Dan kijk je niet alleen naar TikTok, maar vooral naar Google en Facebook. Want daar zit de echte macht. En daar kijkt de politiek al veel te lang bewust de andere kant op.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten