Is een Canadees EU lidmaatschap aanstaande?

 Nadat de Canadese delegatie vorige week wegliep uit de escalerende tariefonderhandelingen met Washington, verbraken de Amerikanen vrijwel alle diplomatieke banden met hun noorderburen. President Donald Trump stak zijn wens om van Canada de 51ste Amerikaanse staat te maken niet onder stoelen of banken, maar in Ottawa wil men daar uiteraard niets van weten. De reactie uit het Witte Huis was even voorspelbaar als drastisch: torenhoge importtarieven en zelfs de buitenissige eis om het Frans in Québec af te schaffen. Toen Canada weigerde te buigen, was de handelsoorlog tussen de twee historisch verknoopte buren een feit.

De Canadese premier Mark Carney kondigde daarop aan deze herfst naar Brussel te reizen voor intensieve onderhandelingen met de Europese Unie. In Europese diplomatieke kringen begon het meteen te gonzen: zou Canada zich dan daadwerkelijk bij de EU aansluiten? Het idee valt samen met een bredere kentering. In Eurosceptische landen zoals IJsland, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk wordt door de toenemende Amerikaanse onbetrouwbaarheid weer hardop nagedacht over nauwere banden met Brussel. IJsland organiseert komende week zelfs een referendum over het herstarten van de EU-toetredingsonderhandelingen, en de peilingen wijzen op een meerderheid. Dat zou ook Noorwegen over de streep kunnen trekken, terwijl in Londen de roep om hernieuwde aansluiting bij de Europese markt steeds luider klinkt.

Canada is echter een heel ander verhaal. De Canadezen maken weliswaar deel uit van het Britse Gemenebest en voelen zich historisch verwant met Europa, maar een formeel EU-lidmaatschap is juridisch uitgesloten. Artikel 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie stelt immers dat alleen Europese staten lid kunnen worden.

Bovendien is de uitgangspositie onvergelijkbaar. IJsland en Noorwegen zijn via de Europese Economische Ruimte (EER) al grotendeels geïntegreerd in de Europese markt en nemen een groot deel van de Brusselse regelgeving over. Canada is qua wetgeving en industriestandaarden daarentegen volledig op Amerikaanse leest geschoeid. Meer dan de helft van de Canadese productie gaat naar de VS; een dergelijke economische verwevenheid verleg je niet in één herfst naar Europa.

Ook de aanname dat EU-lidmaatschap automatisch leidt tot paspoortvrij reizen klopt niet. Paspoortvrij verkeer wordt geregeld door de Schengen-zone, niet door het EU-lidmaatschap zelf. Zelfs bij een historisch vergaand partnerschap zou Canada de eigen grenscontroles gewoon behouden.

Hoewel Europa snakt naar Canadese grondstoffen en Canada kan profiteren van Europese investeringen, blijft een Canadees EU-lidmaatschap een illusie. Intensivering van de handel via verdragen zoals CETA is logisch, maar de Canadese realiteit blijft Noord-Amerikaans. Vroeg of laat zal ook in Washington het gezond verstand weer bovendrijven, al kan dat nog wel even duren.