De affaire rond Gary Lineker laat pijnlijk zien hoe broos de grens is geworden tussen journalistiek, publieke moraal en politieke macht. Een televisiecommentator die zich uitspreekt tegen een overheidsmaatregel wordt door de nationale omroep op non-actief gesteld, waarna collega’s uit solidariteit hun werk neerleggen en een programma dat sinds 1964 onafgebroken wordt uitgezonden simpelweg verdwijnt. Dat is geen detail, dat is een alarmsignaal. Niet alleen over de staat van de BBC, maar over de staat van de democratische cultuur in het Verenigd Koninkrijk – en bij uitbreiding in heel Europa.
De aanleiding is de zogeheten Rwanda-deal: mensen die illegaal het VK binnenkomen worden gedeporteerd naar Rwanda, waar ze hun asielprocedure mogen afwachten. Lineker noemde het plan wat het is: een moreel failliet systeem dat mensen reduceert tot logistiek probleem. Zijn vergelijking met historische deportaties werd hem niet in dank afgenomen, maar inhoudelijk raakte hij een kern die veel politici liever ontwijken. Het gaat hier niet om beleid, maar om ontmenselijking. Om het uitbesteden van verantwoordelijkheid aan een arm land, in ruil voor geld, zodat rijke landen hun morele geweten kunnen afkopen.
Dat de BBC Lineker tot zwijgen probeert te brengen is extra wrang, omdat de publieke omroep juist geacht wordt onafhankelijk te zijn van politieke druk. In plaats daarvan gedraagt de BBC zich als verlengstuk van de regering-Sunak. Niet door censuur met knuppels, maar met contracten, neutraliteitsregels en vage normen over “impartialiteit”. Dat is de moderne vorm van repressie: geen verbod, maar beroepsmatige verstikking.
De Rwanda-deal is bovendien geen Brits incident. Nederland flirt er openlijk mee, via JA21 en inmiddels ook delen van de VVD. In Denemarken wordt hetzelfde pad bewandeld door nota bene sociaaldemocraten. Italië kijkt geïnteresseerd toe. Wat ooit begon als “opvang in de regio” is geëvolueerd tot letterlijk het exporteren van ongewenste mensen. Niet oplossen, maar wegschuiven. Niet integreren, maar uitbesteden. Asiel als outsourcingproject.
Het gevaar zit niet alleen in de juridische en humanitaire implicaties, maar in de politieke dynamiek die zo’n deal losmaakt. Extreemrechts bepaalt al jaren het debat: telkens wordt hun standpunt eerst belachelijk gemaakt, daarna “bespreekbaar”, en uiteindelijk beleid. Vandaag is het Rwanda. Morgen is het “alleen nog echte vluchtelingen”. Overmorgen “alle mensen van kleur”. En daarna, zoals de geschiedenis leert, iedereen die niet in het gewenste plaatje past. Fascisme komt zelden met laarzen; het komt met beleidsnota’s.
Daar komt nog iets bij: chantabiliteit. Wie zijn migratiebeleid uitbesteedt aan Rwanda, maakt zichzelf afhankelijk. Wie betaalt, bepaalt niet – die smeekt. Want zodra Rwanda merkt dat Europese regeringen politiek gegijzeld zijn door migratieangst, ligt de onderhandelingstactiek voor de hand: meer geld, of anders openen we de sluizen. Het is geen partnerschap, het is geopolitieke zelfondermijning.
Dat Sunak dit beleid nodig heeft, is politiek verklaarbaar. De Conservatieven staan er rampzalig voor in de peilingen en grijpen naar symbolisch hard beleid om hun achterban te sussen. Precies zoals de VVD in Nederland onder druk staat van BBB, PVV en FvD. Maar politiek begrijpelijk is nog niet moreel verdedigbaar. Integendeel: het is het klassieke patroon van verliezende macht die zich radicaal maakt om relevant te blijven.
Lineker heeft in feite gedaan wat journalisten en publieke figuren zouden móéten doen: een morele grens trekken. Dat hij daarvoor wordt gestraft, zegt minder over hem dan over het systeem waarin hij opereert. Een systeem waarin mensenrechten onderhandelbaar zijn geworden, en waarin het deporteren van kwetsbaren wordt gepresenteerd als “realistisch beleid”.
Wie denkt dat dit ophoudt bij Rwanda vergist zich. Dit is geen eindpunt, dit is een glijbaan. En wie erop stapt, verliest niet alleen zijn morele kompas, maar uiteindelijk ook zijn democratische geloofwaardigheid. Want wie mensen wegstuurt om politieke problemen op te lossen, heeft niet te maken met migratie – maar met eigen falen.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten