Het is nog twee weken tot de verkiezingen en Pieter Omtzigt weet nog steeds niet of hij premier wil worden. Dat is op zichzelf al opmerkelijk. In een land waar politieke leiders doorgaans over elkaar heen buitelen om het Torentje, houdt de man die volgens peilingen de grootste partij kan worden de boot angstvallig af. Op elke directe vraag volgt hetzelfde ontwijkende antwoord: hij wil zijn plannen realiseren, niet per se premier zijn. Het klinkt bescheiden, bijna principieel, maar in werkelijkheid is het vooral strategische vaagheid. Omtzigt probeert een mythe in stand te houden zonder zich ergens aan vast te leggen.
Die mythe is door talkshows, kranten en opinieprogramma’s zorgvuldig opgebouwd. Pieter Omtzigt als de redder van Nederland, de integere dossierbijter die het systeem gaat hervormen. De verkiezingen draaien inmiddels niet om partijen of programma’s, maar om één persoon. De meest gestelde vragen zijn niet “wat wilt u veranderen?”, maar “bent u beschikbaar?” en “wat gaat Omtzigt doen?”. Het is persoonsverheerlijking in een democratie die ooit draaide om ideeën. En juist die persoonsverheerlijking zal zijn kiezers straks duur komen te staan.
Want wie goed kijkt naar het gedrag van Omtzigt ziet geen toekomstige premier, maar een politieke regisseur. Iemand die liever op de achtergrond stuurt dan zelf verantwoordelijkheid neemt. In de debatten van de afgelopen weken is hij opvallend mild richting Frans Timmermans. Sterker nog: Omtzigt en Timmermans zoeken elkaar zichtbaar op. Ze organiseren samen debatten, trekken gezamenlijk op en mijden zelfs gezamenlijk bepaalde tv-optredens. Dat is geen toeval, dat is coalitievoorbereiding.
De logische conclusie, hoe onprettig die voor zijn achterban ook is, is dat Omtzigt helemaal niet van plan is om zelf premier te worden. Hij weet dat zijn electoraat, dat grotendeels uit teleurgestelde CDA’ers, VVD’ers en rechtse zwevers bestaat, gruwelt van een premier Timmermans. Daarom zegt hij het niet hardop. Maar politiek gezien ligt het voor de hand: Timmermans heeft bestuurservaring, internationale status en een duidelijke ambitie. Omtzigt heeft vooral twijfels, mitsen en maren.
De teleurstelling zal groot zijn, omdat Omtzigt impliciet allerlei verwachtingen heeft laten ontstaan die hij nooit expliciet heeft bevestigd. Kerncentrales? Gaan er niet komen. Migratieplafond van 50.000? Onhaalbaar. Verbod op de Koran? Juridisch onmogelijk. Massaal sluiten van moskeeën? Volstrekte fantasie. De gedroomde rechtse megacoalitie van NSC, VVD, JA21, CDA en SGP? Politiek instabiel en inhoudelijk incoherent. In plaats daarvan ligt een coalitie van NSC, PvdA/GroenLinks en VVD veel meer voor de hand, met Timmermans als premier en Omtzigt als moreel geweten op de achtergrond.
Het pijnlijke is dat Omtzigt dit allemaal weet. Hij is geen naïeveling, geen politieke beginner. Hij weet precies wat wel en niet kan binnen het Nederlandse staatsrecht en binnen de realiteit van coalitievorming. Maar hij laat zijn achterban bewust in een illusie. De illusie dat hij de nieuwe rechtse verlosser is, de man die “het systeem” gaat breken. Terwijl hij in werkelijkheid bezig is met het bouwen van een klassiek middenkabinet.
En daarmee dreigt Omtzigt hetzelfde lot als al zijn voorgangers in het rechtse messianisme. Fortuyn, Wilders, Verdonk, Baudet, Van der Plas: telkens weer werd een figuur opgeblazen tot redder, om vervolgens keihard te imploderen zodra de werkelijkheid zich aandiende. Nog geen jaar geleden was de BBB de grootste partij van het land. Nu resteert een schim. De hype verdampt altijd sneller dan de teleurstelling kan worden verwerkt.
Ook Omtzigt zal dat patroon niet doorbreken. Zodra blijkt dat hij geen premier wordt en dat zijn “nieuwe bestuurscultuur” eindigt in een vrij klassieke coalitie met Timmermans, zal zijn heilige status snel afbrokkelen. Wie in Pieter Omtzigt de nieuwe Geert Wilders ziet, zal na de verkiezingen ontdekken dat hij vooral heeft gestemd op de stille partner van Frans Timmermans. En dat is niet alleen politieke ironie, maar ook het definitieve einde van de Omtzigt-mythe.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten