De politieke carrière van Mark Rutte laat zich inmiddels lezen als een handleiding in hoe je macht behoudt zonder verantwoordelijkheid te nemen. Het begon allemaal onschuldig genoeg met een achteloos zinnetje in de formatie van Rutte III: “functie elders”. Wat bedoeld was als interne notitie, bleek een venster op de ware bestuursstijl van Rutte. Pieter Omtzigt, de lastigste controleur van het kabinet, moest weg. Niet inhoudelijk bestreden, maar administratief verwijderd. Rutte ontkende eerst glashard dat hij dat had voorgesteld, maar enkele weken later bleek uit vrijgegeven stukken dat hij het wel degelijk had gedaan. Het was geen verspreking, het was strategie.
Omtzigt had Rutte immers in het nauw gedreven met de toeslagenaffaire. Hij stelde vragen waar geen antwoorden op waren. Hij las dossiers die anderen liever gesloten hielden. Dus moest hij uit beeld. Dat het CDA zijn eigen kroonjuweel niet verdedigde maar liet vallen, maakte het alleen maar schrijnender. Omtzigt vertrok. Rutte kreeg zijn zin. En de boodschap aan de rest van de Kamer was glashelder: wie te lastig wordt, ligt eruit.
In theorie had dit het einde van Rutte moeten zijn. Zelfs zijn eigen coalitiepartners vonden het “functie elders”-moment onacceptabel. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers sprak als eerste uit dat samenwerking met de VVD niet langer vanzelfsprekend was. Sigrid Kaag ging nog verder en sprak de historische woorden: “Hier scheiden onze wegen.” Het klonk als een politieke doodverklaring. Maar toen de motie van wantrouwen kwam, durfde D66 niet door te pakken. Kaag knipperde. Rutte bleef.
Wat volgde was de langste formatie in de Nederlandse geschiedenis. Meer dan een jaar demissionair bestuur, waarin Rutte vrolijk bleef regeren alsof er niets aan de hand was. Grote besluiten werden genomen, crises bleven liggen. D66 had spijt, maar zat klem. Had Kaag die motie gesteund, dan was Rutte weg geweest. Nu wist Rutte dat hij haar in de tang had. D66 móést wel. En dus kwam er, tegen heug en meug, alsnog een kabinet met VVD, CDA, D66 en ChristenUnie.
Inhoudelijk haalde D66 veel binnen, maar politiek betaalde de partij een hoge prijs. De VVD-achterban radicaliseerde verder, vooral op immigratie. Onder druk van de opkomende BBB en de permanente dreiging van PVV en FvD schoof de VVD steeds verder naar rechts. Hardere asielregels, nareis beperken, quota invoeren. Niet omdat het werkte, maar omdat het scoorde. En toen D66 en ChristenUnie daar niet in mee wilden, trok Rutte de stekker eruit.
Niet vanwege stikstof. Niet vanwege Groningen. Niet vanwege klimaat of de toeslagenaffaire. Maar vanwege asiel. Een probleem dat de VVD zelf jarenlang had laten ontsporen. Rutte maakte van een intern VVD-dossier een nationale crisis. Het landsbelang werd opgeofferd aan het partijbelang. De zelfbenoemde crisismanager koos opnieuw voor zijn eigen achterban.
De verkiezingswinst van BBB bij de Provinciale Staten gaf Rutte het perfecte excuus. Angst voor extreemrechts werd het nieuwe campagnemiddel. Maar ondertussen blijkt BBB zelf een luchtbel. Een partij zonder structuur, zonder kader, zonder ideologie. Overlopers van CDA, VVD, FvD en PVV die hun baan wilden redden. Racistische uitglijders, interne ruzies, aftredende Statenleden. De Rabobankpartij loopt nu al leeg voordat ze ooit echt begonnen is.
En toch: wie denkt dat Rutte nu verdwijnt, vergist zich. Rutte V ligt al op de loer. Met hetzelfde dolende CDA. Met dezelfde strategie van liegen, ontkennen, vergeten. Met dezelfde bestuursstijl waarin problemen worden doorgeschoven en critici worden geneutraliseerd. Dertien jaar Rutte heeft Nederland opgezadeld met structurele crises en een uitgeholde bestuurscultuur. En het meest cynische is: hij komt er gewoon weer mee weg.
Mark Rutte heeft niet alleen Pieter Omtzigt uitgeschakeld. Hij heeft een politieke cultuur gecreëerd waarin macht belangrijker is dan waarheid, en overleven belangrijker dan oplossen. Dat is zijn echte nalatenschap. En daar betaalt Nederland nog jaren de prijs voor.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten