Het einde van BBB bewijst dat populisme geen oplossingen heeft. Nu niet. Dan niet. Nooit niet.

Het vertrek van Caroline van der Plas als leider van de BoerBurgerBeweging is geen verrassing. Het is het onvermijdelijke eindpunt van een politieke beweging die groot werd op simplisme en beloftes, maar struikelde over de werkelijkheid. Van der Plas blijft Kamerlid, maar haar aftreden als partijleider markeert het failliet van een project dat begon als ‘de stem van de boer’ en eindigt als het zoveelste voorbeeld van populisme dat bezwijkt onder zijn eigen beloften.

De tegenstelling tussen retoriek en realiteit werd pijnlijk zichtbaar toen Van der Plas in Buitenhof nog stoer verklaarde dat ze in Brussel “met de vuist op tafel zou slaan”, om een dag later tegenover NOS-correspondent Kysia Hekster toe te geven dat het zo simpel niet werkt. Het moment was veelzeggend. Niet omdat politici van inzicht veranderen — dat hoort bij politiek — maar omdat hier het fundament onder het hele BBB-verhaal zichtbaar werd: de illusie dat complexe internationale verdragen en nationale wetgeving met een beetje bravoure kunnen worden weggeblazen.

Dat is de kern van het populistische verdienmodel. Problemen worden voorgesteld als eenvoudig. Oplossingen als onmiddellijk uitvoerbaar. Tegenstanders als verraders. Totdat de populist zelf aan de knoppen zit.

Na de monsterzege bij de Provinciale Statenverkiezingen in 2023 en toetreding tot het faalkabinet Schoof in datzelfde jaar kreeg BBB de kans om haar beloften waar te maken. Met Femke Wiersma op Landbouw zou de sector eindelijk worden gered. Maar de praktijk bleek weerbarstig. Plannen botsten op stikstofregels, Europese afspraken, begrotingsbeperkingen en juridische grenzen. De politieke werkelijkheid liet zich niet intimideren door verkiezingsslogans.

De teleurstelling onder de achterban groeide, en zoals zo vaak bij populistische bewegingen volgde geen zelfreflectie, maar radicalisering. In plaats van realistische landbouwoplossingen verschoof de partij richting het bredere repertoire van extreemrechts, waar ook PVV, Forum voor Democratie, JA21 en VVD in dezelfde smerige bruine electorale vijver gevuld met haat en jaloezie zitten te vissen. Van der Plas begon zichzelf te presenteren als slachtoffer van een vijandig systeem, een bekend repertoire waarin eigen falen wordt omgezet in martelaarschap.

De kiezer trapte daar steeds minder in. Bij de verkiezingen van 2025 halveerde de partij. In de peilingen van begin 2026 resteert nauwelijks nog steun. De politieke houdbaarheidsdatum van BBB bleek even kort als die van eerdere protestpartijen.

Nu barst ook intern de strijd los. Henk Vermeer moet de leiding overnemen, maar delen van de partij zien liever Mona Keijzer naar voren schuiven. Het conflict legt de fundamentele zwakte van nieuwe extreemrechtse experimenten bloot: er is geen gedeelde visie, alleen gedeelde verontwaardiging. En verontwaardiging is een slechte basis voor goed bestuur.

Dit patroon is niet nieuw. De Lijst Pim Fortuyn implodeerde na intern geruzie. Nieuw Sociaal Contract verloor geloofwaardigheid toen beloften onuitvoerbaar bleken. Populistische bewegingen floreren in oppositie, maar verdorren in verantwoordelijkheid. Want regeren vereist compromissen, kennis en geduld — precies de eigenschappen die populisme afdoet als zwakte.

BBB is geen uitzondering, maar een herhaling. De boeren lobbyclub beweerde het systeem te zullen veranderen, maar werd uiteindelijk door dat systeem zelf veranderd. Een beweging die zei op te komen voor boeren strandde in interne machtsspelletjes en electorale krimp.

Het vertrek van Van der Plas is daarom meer dan een persoonlijke stap terug. Het is een erkenning van een politieke realiteit die populisten altijd ontkennen: schreeuwen is geen besturen. Beloften zijn geen beleid. En de werkelijkheid laat zich niet wegsturen met een vuist op tafel.

Wat resteert is een partij in verval, verscheurd door rivaliteit en zonder duidelijke koers. BBB begon als een revolutie. Het eindigt als een voetnoot. Het einde van BBB bewijst dat populisme geen oplossingen heeft. Nu niet. Dan niet. Nooit niet.

DE VALSE START VAN RUTTE IV KWAM NOOIT MEER GOED

De politieke carrière van Mark Rutte laat zich inmiddels lezen als een handleiding in hoe je macht behoudt zonder verantwoordelijkheid te nemen. Het begon allemaal onschuldig genoeg met een achteloos zinnetje in de formatie van Rutte III: “functie elders”. Wat bedoeld was als interne notitie, bleek een venster op de ware bestuursstijl van Rutte. Pieter Omtzigt, de lastigste controleur van het kabinet, moest weg. Niet inhoudelijk bestreden, maar administratief verwijderd. Rutte ontkende eerst glashard dat hij dat had voorgesteld, maar enkele weken later bleek uit vrijgegeven stukken dat hij het wel degelijk had gedaan. Het was geen verspreking, het was strategie.

Omtzigt had Rutte immers in het nauw gedreven met de toeslagenaffaire. Hij stelde vragen waar geen antwoorden op waren. Hij las dossiers die anderen liever gesloten hielden. Dus moest hij uit beeld. Dat het CDA zijn eigen kroonjuweel niet verdedigde maar liet vallen, maakte het alleen maar schrijnender. Omtzigt vertrok. Rutte kreeg zijn zin. En de boodschap aan de rest van de Kamer was glashelder: wie te lastig wordt, ligt eruit.

In theorie had dit het einde van Rutte moeten zijn. Zelfs zijn eigen coalitiepartners vonden het “functie elders”-moment onacceptabel. ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers sprak als eerste uit dat samenwerking met de VVD niet langer vanzelfsprekend was. Sigrid Kaag ging nog verder en sprak de historische woorden: “Hier scheiden onze wegen.” Het klonk als een politieke doodverklaring. Maar toen de motie van wantrouwen kwam, durfde D66 niet door te pakken. Kaag knipperde. Rutte bleef.

Wat volgde was de langste formatie in de Nederlandse geschiedenis. Meer dan een jaar demissionair bestuur, waarin Rutte vrolijk bleef regeren alsof er niets aan de hand was. Grote besluiten werden genomen, crises bleven liggen. D66 had spijt, maar zat klem. Had Kaag die motie gesteund, dan was Rutte weg geweest. Nu wist Rutte dat hij haar in de tang had. D66 móést wel. En dus kwam er, tegen heug en meug, alsnog een kabinet met VVD, CDA, D66 en ChristenUnie.

Inhoudelijk haalde D66 veel binnen, maar politiek betaalde de partij een hoge prijs. De VVD-achterban radicaliseerde verder, vooral op immigratie. Onder druk van de opkomende BBB en de permanente dreiging van PVV en FvD schoof de VVD steeds verder naar rechts. Hardere asielregels, nareis beperken, quota invoeren. Niet omdat het werkte, maar omdat het scoorde. En toen D66 en ChristenUnie daar niet in mee wilden, trok Rutte de stekker eruit.

Niet vanwege stikstof. Niet vanwege Groningen. Niet vanwege klimaat of de toeslagenaffaire. Maar vanwege asiel. Een probleem dat de VVD zelf jarenlang had laten ontsporen. Rutte maakte van een intern VVD-dossier een nationale crisis. Het landsbelang werd opgeofferd aan het partijbelang. De zelfbenoemde crisismanager koos opnieuw voor zijn eigen achterban.

De verkiezingswinst van BBB bij de Provinciale Staten gaf Rutte het perfecte excuus. Angst voor extreemrechts werd het nieuwe campagnemiddel. Maar ondertussen blijkt BBB zelf een luchtbel. Een partij zonder structuur, zonder kader, zonder ideologie. Overlopers van CDA, VVD, FvD en PVV die hun baan wilden redden. Racistische uitglijders, interne ruzies, aftredende Statenleden. De Rabobankpartij loopt nu al leeg voordat ze ooit echt begonnen is.

En toch: wie denkt dat Rutte nu verdwijnt, vergist zich. Rutte V ligt al op de loer. Met hetzelfde dolende CDA. Met dezelfde strategie van liegen, ontkennen, vergeten. Met dezelfde bestuursstijl waarin problemen worden doorgeschoven en critici worden geneutraliseerd. Dertien jaar Rutte heeft Nederland opgezadeld met structurele crises en een uitgeholde bestuurscultuur. En het meest cynische is: hij komt er gewoon weer mee weg.

Mark Rutte heeft niet alleen Pieter Omtzigt uitgeschakeld. Hij heeft een politieke cultuur gecreëerd waarin macht belangrijker is dan waarheid, en overleven belangrijker dan oplossen. Dat is zijn echte nalatenschap. En daar betaalt Nederland nog jaren de prijs voor.

Het wordt een interessant gevecht op rechts de komende jaren

Terwijl de VVD maandenlang met een opgeheven vingertje naar “de linkse wolk” wees als het grote gevaar voor Nederland, voltrok zich onder haar neus iets veel fundamentelers: de opkomst van een nieuwe, uiterst effectieve concurrent op rechts. Geen ideologisch project, geen visie op de toekomst van het land, maar een perfect geoliede lobbyclub die zich vermomt als volkspartij: de BoerBurgerBeweging. Caroline van der Plas presenteert zich graag als de nuchtere stem van “de gewone boer”, maar in werkelijkheid is BBB de politieke arm van de agro-industrie, met diepe zakken van ForFarmers, Bayer/Monsanto, De Heus, AgriFirm en natuurlijk de Rabobank. Niet toevallig precies de partijen die het meeste te verliezen hebben bij serieus klimaat-, stikstof- en natuurbeleid.

De monsterzege van BBB bij de Provinciale Statenverkiezingen van 15 maart 2023 was geen spontane volksopstand, maar het resultaat van een perfect geregisseerde mediacampagne. Het Nederlandse journaille heeft Van der Plas maandenlang neergezet als de gezellige, redelijke underdog die “het Haagse spel” doorbreekt, terwijl haar partij in werkelijkheid een keiharde belangenclub is die één doel dient: het bestaande agro-model in stand houden, koste wat kost. Dat die overwinning samenviel met de implosie van het CDA en de verdere marginalisering van Thierry Baudet is geen toeval, maar het logische gevolg van de wildgroei aan rechtse en extreemrechtse splinterpartijen.

Op rechts is inmiddels een soort politieke jungle ontstaan waarin iedereen vecht om dezelfde boze kiezer: PVV, FvD, JA21, BVNL, SGP, CDA, VVD en nu dus BBB. Jarenlang dachten ze dat links hun grootste vijand was, maar inmiddels blijkt het gevaar uit eigen gelederen te komen. BBB eet het hele rechtse spectrum leeg, met een boodschap die eenvoudiger, platter en effectiever is dan die van haar concurrenten: “Den Haag is slecht, boeren zijn goed, stikstof is onzin, en alles is de schuld van links.” Het is populisme in zijn meest efficiënte vorm, aangevuld met een professionele lobby-infrastructuur waar Wilders en Baudet alleen maar van kunnen dromen.

Voor de VVD is dit ronduit rampzalig. Drie verkiezingsnederlagen op rij, een premier die vooral uitblinkt in afwezigheid zodra het moeilijk wordt, en een achterban die steeds verder opschuift richting agrarisch populisme. De liberalen hebben hun piek gehad. Niet omdat links zo briljant opereert, maar omdat de VVD zelf dertien jaar lang een samenleving heeft achtergelaten die steeds verder uit elkaar is gegroeid. Een land met woningnood, falende publieke diensten, groeiende ongelijkheid en een structureel wantrouwen richting politiek. In dat vacuüm kon BBB moeiteloos groeien.

De ironie is dat de VVD nu precies krijgt wat ze jarenlang heeft gevoed: een oncontroleerbare rechtse tegenbeweging die niet meer te managen is met campagnepraatjes over “hardwerkende Nederlanders”. Met zeventien zetels in de Eerste Kamer en potentieel meer dan dertig in de Tweede Kamer zou BBB de VVD zomaar kunnen overvleugelen als grootste partij van het land. En niet alleen dat: BBB dreigt het hele rechtse landschap te kannibaliseren, waarbij PVV, FvD, JA21, BVNL en zelfs het CDA worden gereduceerd tot politieke restanten.

Wat hier ontstaat is geen gezonde democratische concurrentie, maar een interne burgeroorlog op rechts. Een strijd tussen verschillende varianten van hetzelfde populistische verhaal, allemaal gericht op dezelfde boze, ontevreden kiezer. Het resultaat: ideologische leegte, steeds hardere retoriek en een politiek debat dat volledig losgezongen raakt van echte oplossingen voor echte problemen.

En juist daarin ligt de paradoxale kans voor links. Terwijl rechts elkaar opvreet in een gevecht om dezelfde rancune, kan PvdA/GroenLinks rustig toekijken. Niet omdat links automatisch gaat winnen, maar omdat rechts zichzelf structureel ondermijnt. De grootste dreiging voor de VVD is niet langer “de linkse wolk”, maar de eigen Frankenstein die ze dertien jaar lang zelf hebben opgebouwd.

Het gevaar komt niet van links. Het komt uit eigen stal. En dit keer is het geen boze twitteraar of randpartij, maar een perfect gefinancierde lobbybeweging met een glimlach en een hooivork.

Waarom deze Provinciale Statenverkiezingen een succes voor links gaan worden

In de laatste week van 2022 gaf woningminister Hugo de Jonge een reeks interviews waarin hij stelde dat het woningtekort in Nederland vooral wordt veroorzaakt door migratie. Minder migranten, zo suggereerde hij, betekent meer huizen voor “ons”. Het is een framing die inmiddels vertrouwd klinkt, maar die vooral opvalt door wat erin ontbreekt. Geen woord over het structureel mislukte woonbeleid van opeenvolgende kabinetten, waarin sociale huur massaal werd gesloopt, nieuwbouw werd overgelaten aan de markt en complete woonwijken in handen kwamen van beleggers, pensioenfondsen en buitenlandse investeerders. Het woningtekort is niet ontstaan door migratie, maar door politieke keuzes. En precies die keuzes wil De Jonge nu verhullen.

De timing is alleszeggend. De Provinciale Statenverkiezingen komen eraan en het CDA staat op instorten. Ooit was het de vanzelfsprekende bestuurspartij van Nederland, met diepe wortels in elke provincie, elke gemeente en elke bestuurslaag. Vandaag de dag wordt het CDA rechts ingehaald door PVV, FvD, BBB en zelfs JA21. In de peilingen bungelt de partij al maanden onderaan en in grote delen van het land dreigt electorale verdamping. Het CDA spartelt inderdaad als een vis op het droge, en in paniek grijpt het naar het oudste recept uit het populistische kookboek: wijs een zondebok aan.

Migratie is daarbij ideaal. Het is abstract, emotioneel geladen en moeilijk te weerleggen in soundbites. Dat De Jonge hiermee openlijk een groep mensen verantwoordelijk maakt voor een probleem dat zijn eigen partij mede heeft veroorzaakt, is niet alleen politiek cynisch, maar ook moreel leeg. Het woningtekort is geen natuurverschijnsel. Het is het gevolg van dertig jaar beleid waarin volkshuisvesting werd omgebogen tot vastgoedmarkt, huren explodeerden, corporaties werden uitgeknepen en de overheid zichzelf systematisch buitenspel zette.

Het wrange is dat deze rechtse vlucht naar voren het CDA waarschijnlijk niet gaat redden. De extreemrechtse vijver is inmiddels zo vol dat nog een xenofobe uitspraak nauwelijks extra stemmen oplevert. Wie op migranten wil schelden, heeft tegenwoordig keuze genoeg: van Wilders tot Baudet, van Van Haga tot Caroline van der Plas. Het CDA is daarin geen origineel alternatief, maar slechts een late imitator. En zoals altijd winnen imitators zelden van het origineel.

Intussen dreigt op rechts een politieke chaos. Niet alleen omdat er zoveel partijen zijn, maar omdat ze elkaar onderling nauwelijks verdragen. FvD is politiek radioactief, de PVV wil niet regeren, BBB is een lobbyclub met interne spanningen en JA21 zoekt wanhopig naar bestaansrecht. Nieuwe partijen worden geboren uit onvrede, maar sterven vaak aan ego’s, ruzies en machtsstrijd. Zie PVV. Zie FvD. Zie 50Plus. Het patroon is inmiddels voorspelbaar.

Tegenover dat gefragmenteerde rechts staat voor het eerst in jaren een relatief helder links blok. PvdA en GroenLinks hebben besloten samen op te trekken richting de Eerste Kamer. Geen ideologisch fusiefeest, maar een strategisch besef: verdeeldheid is electorale zelfmoord. In eerdere verkiezingen bleek al dat media-aandacht voor extreemrechts niet automatisch leidt tot rechtse winst. Integendeel. Zowel bij de Europese verkiezingen als bij de gemeenteraadsverkiezingen ging de spotlight naar Baudet en consorten, maar eindigde de winst bij PvdA en GroenLinks.

De paradox is dat hoe harder rechts schreeuwt, hoe zichtbaarder de leegte wordt. Racistische frames, angstcampagnes en zondebokkenpolitiek lossen geen enkel structureel probleem op. Niet de woningnood, niet de zorg, niet het onderwijs, niet de energiecrisis. Ze maskeren alleen het falen van beleid.

De uitspraak van De Jonge is daarom geen incident, maar een symptoom. Van een partij in verval, van een politiek blok zonder antwoorden en van een bestuurscultuur die liever naar beneden trapt dan naar zichzelf kijkt. Als deze verkiezingen ergens over gaan, dan is het niet over migratie, maar over verantwoordelijkheid. En precies daar ligt de zwakke plek van rechts. Want wie jarenlang beleid voert en vervolgens de gevolgen bij anderen neerlegt, verliest uiteindelijk niet alleen geloofwaardigheid, maar ook macht.

Worden de Provinciale Statenverkiezingen het Waterloo van de VVD?

Het zal een beetje nieuwsvolger niet zijn ontgaan dat het nogal onrustig is in het land. Van opstandige boeren tot midden- en lage inkomens die gebukt gaan onder de torenhoge inflatie van meer dan 10% per maand. Het zorgt in het hele land voor omgekeerde Nederlandse vlaggen, die niet alleen aangeven dat hiermee de opstandige boeren worden gesteund maar vooral dat de burger het eenzijdige Kabinetsbeleid een beetje moe is. Het Kabinet luistert niet meer naar de burger, is de veelgehoorde klacht en feitelijk is dat ook juist. Neem deze afgelopen zomer, waarin boeren en complotdenkers hand-in-hand door het land gaan om de samenleving te versturen en de overheid die daar niet of nauwelijks tegen optreedt. Ondanks alle onrust in het land vindt de regering dat ze wel toe is aan een welverdiende vakantie. Geen enkel Kabinetslid voelde zich geroepen om de rust weer te doen terugkeren in de samenleving. Het gevoel van onbehagen groeit met de dag en geen minister of staatssecretaris die zich terugkomt van zijn of haar vakantieadres om tekst en uitleg te geven.

Het zal één van de gronden of redenen zijn waarom alle regeringspartijen op fors verlies in de peilingen staan. De VVD is nog altijd met afstand de grootste partij in die peilingen. Toch verliezen ook de liberalen een fors aantal zetels.

Het onbehagen kon eerder dit jaar bij de gemeenteraadsverkiezingen al een klein beetje worden geproefd. Regeringspartijen verloren en van de landelijke partijen kwamen GroenLinks en PvdA als grote winnaars uit de bus. GroenLinks werd in vrijwel alle grote steden de grootste, gevolgd door de PvdA. De PvdA op haar beurt kon traditionele PvdA bolwerken als Amsterdam, Haarlem en enkele Friese gemeenten weer voor zich winnen.

De winst van PvdA en GroenLinks en het verlies van de regeringspartijen komt niet uit de lucht vallen. Al bij de gemeenteraadsverkiezingen bleek dat de rechtse kiezer het erbij liet zitten en vooral de linkse kiezer is komen opdagen. Daarnaast hebben vooral vrouwen en jongeren gestemd - steeds belangrijker wordende kiezersgroepen. Veel rechtse kiezers kwam óf niet opdagen, of stemden op lokale partijen, die de echte grote winnaars waren bij de gemeenteraadsverkiezingen. Regeringspartijen CDA, VVD en D66 verloren zetels. De VVD zelfs de meeste van de drie.

De vraag is nu alleen nog: Kan links het bescheiden succes van de gemeenteraadsverkiezingen straks bij de Provinciale Statenverkiezingen herhalen? Laat de rechtse kiezer het er bij de Provinciale Statenverkiezingen ook bij zitten en komt de linkse kiezer juist wél opdagen? En gaat de aanstaande fusie tussen PvdA en GroenLinks na 22 jaar voor zorgen dat Nederland eindelijk weer een linkse premier krijgt?

‘Kijk eens, zie je wel: ik heb het voorspeld!’

De schrijver van dit stukje zou graag in debat gaan met Paul Jansen van De Telegraaf en oud-VVD Tweede Kamerlid Arend Jan Boekestijn. Beiden voorspelden eerder in 2014 dat de samenwerking tussen VVD en PvdA de Kerst van 2014 niet zou halen (dit deden ze naar het voorbeeld uit de voetballerij, waar aan het begin van ieder voetbalseizoen onder analisten en commentatoren wordt gewed welke trainer de Kerst niet gaat halen). Beide heren zijn blijkbaar helderziend, want ze voorspelden ze dat ook al in 2013 en ook in 2012. Zowel in 2012, 2013 als 2014 werd de Kerst wel gehaald. De schrijver van dit stukje wil er best een goede fles champagne om wedden dat ze deze voorspelling in 2015 wéér gaan doen. Net zolang totdat ze gelijk krijgen, zodat ze kunnen zeggen dat ze dit hadden zien aankomen; ‘kijk eens, zie je wel: ik heb het voorspeld!’. Het is een makkelijke vergelijking met die hele bataljons economen en analisten die de huidige economische crisis al in de jaren '90 van de vorige eeuw hebben zien aankomen; ‘kijk eens, zie je wel: ik heb het voorspeld!’. Maar in beide gevallen zijn deze uitspraken gelijk aan het voorspellen van de dagelijkse weersverwachting: Het kan morgen regenen, het kan sneeuwen, maar het kan ook heerlijk zonnig met een best temperatuurtje zijn. En als het morgen dan inderdaad regent, dan zegt de weerman: ‘kijk eens, zie je wel: ik heb het voorspeld!’. Zo’n uitspraak komt altijd uit. Is het niet vandaag, dan is het wel morgen. Anders wel overmorgen. Het doen van waarheidsgetrouwe voorspellingen blijft moeilijk. Ook voor de heren Jansen en Boekestijn, die niet veel meer dan whishful thinking kan worden verweten. Ze hopen dat de samenwerking tussen hun VVD en die engerds van de PvdA zo snel mogelijk eindigt. Maar tussen hopen en daadwerkelijk gebeuren dit een hele grote stap. Want ook in 2015 krijgen ze geen gelijk.

Wat onmogelijk kan worden ontkend is de bevinding dat dit Kabinet echt in een Achtbaan zit. Het is een totale dollemansrit. Steunt de PvdA een VVD-initiatief, dan staat heel links Nederland op z’n achterste benen en steunt de VVD een PvdA-initiatief, dan klaagt de rechtse media steen en been. Na de Tweede Kamerverkiezingen van september 2012 was de hoop dat Nederland niet zo verdeeld meer was, omdat tegen beide partijen werd geroepen dat ze moesten ophouden met dat gekrakeel en de economische misère moesten oplossen. De kiezer koos voor twee ervaren regeringspartijen: zij moesten het gaan doen. Er was simpelweg geen andere oplossing dan de combinatie VVD en PvdA. Hoewel, er was nog een andere mogelijkheid: een met PvdA, CDA, D66, GroenLinks en SP. Maar binnen de PvdA heerste het besef dat een Kabinet van vijf partijen een janboel zou worden. Ze wilden een stabiel Kabinet, dat de volle vier jaar zou uitzitten. Bij de VVD wilden ze ook een stabiel Kabinet, maar zagen ze ondertussen ook dat de enige mogelijkheid om te regeren een samenwerking met de door hun zo gevreesde PvdA moest zijn, simpelweg omdat hun vrienden van vroeger, het CDA, niet thuis gaf. Ook wilde het CDA een coalitie over links – één met GroenLinks en SP erin – niet steunen.

In deze laatste bijdrage van 2014 kijkt de schrijver van dit stukje vooruit naar 2015. Niet verder dan maart 2015, want dat is de eerstvolgende maatstaf voor dit Kabinet. De algemene verwachting is dat vooral de PvdA wederom een knal krijgt van de kiezer. De sociaaldemocraten zullen terugvallen naar landelijk ongeveer 13 zetels, tegenover 38 nu. Dat de PvdA klappen krijgt is zo goed als zeker. Alleen een wonder kan ze daar nog vanaf houden. Maar langzaam klinken er toch ook wanhopige geluiden uit het VVD-kamp. Ontevreden VVD kiezers dreigen de liberalen te verruilen voor hun oude liefde CDA of stappen over naar de PVV. Van de ontevreden PvdA-kiezers stapt een deel over naar D66 en een deel naar de SP. Tegelijkertijd kan de SP niet profiteren van de impopulariteit van de PvdA, want waar de sociaaldemocraten momenteel op 13 zetels in de peilingen staan, komen de socialisten niet verder dan 16. Een minimaal verschil, wat uit te leggen is dat SP-kiezers overstappen naar de PVV.

Het is dus PVV wat de klok slaat. Zowel VVD-kiezers als die van de SP stappen over naar de anti-Islambeweging van Geert Wilders. Maar wat de PVV pas echt in de kaart gaat spelen is het ‘Minder Minder Minder’-proces, dat vlak vóór de verkiezingen begin maart 2015 van start gaat. Een beter moment had Geert Wilders zich niet kunnen wensen, want dit levert hem meer gratis reclame op dan welke partij dan ook. Wilders krijgt zendtijd van bijna alle actualiteitenrubrieken, kranten en andere media. Journalisten zullen zich verdringen in de rechtszaal. Alle camera’s zullen gericht zijn op Wilders. Tezamen met de vele analyses, voor- en nabesprekingen zal er geen ontkomen meer aan zijn: Iedere dag bijna een uur lang Geert Wilders op radio, internet en televisie. Een eclatante en afgemeten overwinning kan Wilders en de zijnen bijna niet meer ontgaan. Het is een garantie voor een succes die zijn weerga niet kent. De PVV wordt veruit de grootste. Groter dan de andere twee winnaars – CDA en D66 – samen. De aandacht zal daarom niet meer uitgaan naar het verlies van de PvdA, maar de winst van de PVV.

Maar een hele grote PVV schept nieuwe kansen voor de PvdA. Afgezien van de VVD is er namelijk geen enkele partij die in zee wil met de anti-Islambeweging. Maar ook de VVD staat niet echt te trappelen om in zee te gaan met Geert Wilders. CDA weet dat een ezel zich geen twee keer aan eenzelfde steen moet stoten. Politiek Den Haag zal dus moeten samenklonteren om de PVV aan te kunnen, want de PVV is als grootste partij in de Eerste Kamer in staat deze regering naar huis te sturen. Daarmee grijpt het ook de macht in de Tweede Kamer. Dat zal niemand voor zijn rekening willen nemen en dus is samenwerking vereist. Men is nu op elkaar aangewezen, dus ook op de PvdA. In vrijwel alle provincies zal de PvdA moeten aansluiten om tegenwicht aan de PVV in de Eerste Kamer te kunnen bieden. College onderhandelingen zullen nooit zo lang kunnen duren, want de enige andere mogelijkheid is een coalitie met de PVV, en dat wil niemand. Om de PVV buitenspel te zetten en te houden zullen VVD, CDA, D66, GroenLinks, ChristenUnie, SGP en PvdA met elkaar moeten samenwerken.

VVD, CDA en D66 zullen de PvdA harder nodig hebben dan ze nu misschien denken. En hopen.

De grote Meneer Elias Show

De schrijver van dit stukje deed ondanks een testje met zichzelf. Een testje dat iedereen bij zichzelf kan doen. Heeft niets met seks te maken, maar wel met geheugentraining. Het is al even simpel als eenvoudig: zet je radio aan en beluister iedere heel uur het journaal. Maakt niet uit op welke zender. Luister naar het journaal en doe tijdens die uitzending twee dingen: probeer bij ieder onderwerp terug te denken neem daarbij in je hoofd de wereldkaart. Probeer het land in je hoofd te nemen waar het onderwerp zich afspeelt. Na afloop van het journaal moet je nog een testje doen: probeer direct ná de uitzending eens aan je zelf te vertellen wáár het nou precies over ging. Welke onderwerpen kwamen aan bod en wat werd er precies verteld. Je denkt dat je ter plekke dementeert. Maar wees gerust: dat is niet het geval. Het is namelijk heel normaal dat je van een hele woordenbrij slechts enkele woorden onthoudt en daarvan je eigen verhaal maakt.

Wat niemand zal ontgaan is dat de verkiezingen voor de Provinciale Staten eraan komen. Dat staat garant voor veel politiek nieuws en debatten. Deze verkiezingen zijn erg belangrijk, want de door u gekozen Gedeputeerde Staten kiezen ook de Eerste Kamer. Die Gedeputeerden stemmen in bijna alle gevallen op hun eigen partijleden. Behalve dan het  Noord-Hollandse D66 lid Wim Kool, die in 2010 zijn stembiljet met blauw invulde en dus die stem uitging naar een PvdA’er. Meneer Kool is geen graag geziene gast meer in zijn fractie, maar de essentie is dat deze Provinciale Statenverkiezingen een stem vóór of tegen het Kabinet Rutte II zal zijn en daarmee het voortbestaan van dit Kabinet in gevaar zal brengen.

De belangen zijn dus groot. Verliest één van beide veel zetels, dan kan het Kabinet inpakken. Je zou verwachten dat de partners in dit Kabinet elkaar dus zouden steunen, maar dat is niet het geval. Vanuit de VVD fractie wordt een zorgvuldige campagne georkestreerd die paniek suggereert bij de PvdA fractie. Kleine, korte inhoudsloze berichtjes worden stiekem doorgespeeld naar Paul Jansen van De Telegraaf, die daar een stevig bericht van maakt. Het bericht stelt niets voor en is erg suggestief, want het iedere zit drie zitten slagen on de arm. “Binnen de VVD zou men zich zorgen maken”, “De PvdA fractie zou vinden dat”, “Wellicht zou dit wel eens kunnen betekenen dat…”. De Telegraaf weer ook wel dat dit onzin is, maar doet graag mee aan de show van Elias en Zijlstra. Een kleine PvdA is iets waar de  krant van Wakker VVD al jaren over droomt. Het bericht is klein, kort en bondig en daarom plaatst men er maar een hele grote foto bij van een streng kijkend PvdA politicus. Zo lijkt het artikel nog wat. Maar het NOS Journaal opent er dezelfde avond nog mee en een dag later nemen alle ‘serieuze’ media het bericht één op één over. Maar wat de gewone man in de straat onthoudt zijn niet de woorden ‘wellicht’, ‘misschien’ of ‘het zou kunnen’ of ‘het zou wel eens’, waarmee eigenlijk wordt onderstreept dat het bericht eigenlijk nergens over gaat. Wat de lezer (of: kiezer) onthoudt is dat er iets mis is bij de PvdA en dat de VVD denkt dat er binnenkort weer verkiezingen aan komen.

Opvallend genoeg komt De Telegraaf namelijk altijd als eerste met berichtgeving over ellende binnen de PvdA. Je kunt er dus op wachten dat wanneer het verkiezingscircus de komende twee maanden gaat losbarsten meer van dit soort suggestieve berichten naar buiten zullen worden gebracht. Telegraaf-broertje PowNed gaat op zoek in het land en zal ergens diep in de provincie, ergens weggestopt onder een dikke laag klei een man of vrouw vinden die ergens ooit wellicht een connectie heeft gehad (of nog heeft) met de PvdA en die zijn of haar verkeersboete twee dagen te laat heeft voldaan, graag naakt loopt of iedere dag met twee verschillende kleuren sokken het huis verlaat. Of iemand die aan een ander vraagt om op hem of haar te stemmen, wat worden opgenomen met een smart phone en vervolgens breeduit wordt gemeten in alle media, en wordt uitgelegd als stemmen ronselen. Het Openbaar Ministerie wordt op de zaak gezet, er wordt aangifte gedaan bij de politie en de hele partijleiding staat in brand. De woorden ‘wellicht’, ‘misschien’,  ‘het zou kunnen’ of ‘het zou wel eens’ worden door de kiezer niet onthouden. PowNed heeft zijn doel bereikt: de aandacht wordt afgeleid, de boodschap komt niet meer over en de partij verliest bij de eerstkomende verkiezingen. Ná de verkiezingen maakt het Openbaar Ministerie bekend dat er niets aan de hand is. Maar goed, dan zijn de stemmen al geteld.

Regisseurs van deze show zijn Ton Elias en Halbe Zijlstra, die graag door willen met de constante winnaars van de huidige peilingen: CDA en D66. Weet u nog wat er in 2009 gebeurde? CDA-leider Maxime Verhagen zag de PVV huizenhoog in de peilingen staan. Tegelijkertijd zag hij dat veel CDA-kiezers wegliepen naar de anti-Islambeweging. Dus trok hij de conclusie dat zijn partij in zee moest met de destijds mateloos populaire PVV. Maar het CDA zat nog in een coalitie met de PvdA en die waren faliekant tegen het verlengen van de oorlogsmissie in Uruzgan. Een uitgelezen kans voor het CDA om te roepen dat zijn wel voorstander waren van de missie in Uruzgan, met als gevolg een ruzie met de coalitiepartner PvdA. Allemaal strak geregisseerd, want het Kabinet Balkenende MCMXVII viel, waarna er nieuwe verkiezingen kwamen en de gedroomde coalitie met de PVV kon worden gesmeed. Vanaf dat moment ging het sterk bergafwaarts met het CDA: de partij schoot van 45 naar 21 zetels tijdens de Kamerverkiezingen van 2010, en tijdens de Kamerverkiezingen van 2012  van 21 naar de huidige 12 zetels nu. Conclusie: in de coalitie verbreken om in zee te kunnen gaan met op dat moment actuele populaire partijen is onverstandig. Een zelfde lot staat de VVD dus te wachten als Elias en Zijlstra hun coalitiepartner bij de Statenverkiezingen in maart 2015 niet door de winter helpen. Hun droomcoalitie met CDA en D66 zal er wel komen, maar die coalitie houdt niet lang stand. Het zal de VVD erg veel schade berokkenen, ten gunste van hun directe concurrent op rechts: D66.

Maar of Elias en Zijlstra dat door hebben, is maar sterk te vraag.

Verkiezingswinst voor PVV al bijna zeker

Het Openbaar Ministerie maakte gisteren bekend dat het politicus Geert Wilders gaat vervolgen voor zijn inmiddels beruchte Marokkanen-uitspraak. Op de avond van de gemeenteraadsverkiezingen vroeg de PVV leider aan zijn publiek of de meer of minder Marokkanen in hun stad wilden, waarna het publiek (heel verrassend!) scandeerde dat ze er minder wilden hebben. De aandacht ging plotseling van de verliezende PvdA over naar de PVV, want de uitspraak veroorzaakte nogal wat onrust in de Nederlandse samenleving. Niet alleen kwamen er meer dan 6400 aangiftes wegens discriminatie binnen bij de politie, maar verlieten ook nog eens vijf zittende kamer- en provinciale statenleden de PVV. Het was een ongekende klap voor de partij, maar Geert Wilders is nooit teruggekomen op zijn uitspraken. Dat doet hij overigens nooit.

De verbazing in de Nederlandse samenleving is op z’n zachtst gezegd opmerkelijk te noemen. De verbijstering van politiek Den Haag en de 6400 aangiftes zijn verbijsterend. Geert Wilders doet immers al meer dan tien jaar dit soort uitspraken. Daarbij drukt hij de grenzen van fatsoen steeds verder op. Allemaal onder de noemer vrijheid van meningsuiting. De vrijheid van meningsuiting; de grens daarvoor is de laatste tien, vijftien jaar behoorlijk opgerekt. Uitspraken die rond de eeuwwisseling nog kwetsend vonden en dus strafbaar waren, zijn vandaag de dag normaal geworden. Wat dat betreft hebben de omstreden Top Gear presentator Jeremy Clarkson en Geert Wilders er veel gemeen: Ze gaan steeds een stapje verder in hun uitspraken. Na iedere uitspraak ontstaat er in de samenleving verbijstering over de gedane uitspraak, waarna dezelfde uitspraak nog een keer wordt herhaald. Bij de herhaling wordt er echter niet meer gereageerd door pers en samenleving, waarna er een nieuwe, nóg hardere uitspraak komt. Daar waar Clarkson na ieder uitspraak diep door het stof moet (maar er tegelijkertijd niets van leert) neemt Geert Wilders geen van zijn uitspraken terug, hetgeen dus nu heeft geresulteerd in alweer een rechtszaak.

Die rechtszaak had voor Geert Wilders op geen beter moment kunnen komen; zo nog geen half jaar vóór de provinciale Statenverkiezingen. Het zal de populariteit van de PVV-leider naar ongekende hoogten doen stijgen.Wilders is namelijk een fantastisch acteur. Als geen ander weer hij te spelen met de camera. Hij zal zich in zijn slachtofferrol manoeuvreren. Zielig doen voor de draaiende camera’s en dit als bewijs zien dat hem de mond wordt gesnoerd. De pers zal er bovenop zitten en elke uitspraak breeduit meten in kranten, tijdschriften, tv, radio en internet. Er zal geen ontkomen meer aan zijn. Het enige verschil met het vorige proces zal zijn dat de internationale media deze keer niet zal op komen dagen. Maar verder is dit een geweldige gratis campagne voor de PVV. Goed voor de peilingen en dus goed voor de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen van maart komend jaar. Het recept is bekend: Geert Wilders neemt een topadvocaat in de armen, die hem zal neerzetten als een Calimero in de grote boze mensenwereld. Iemand die vecht tegen de politieke elite. ‘Zij zijn groot en ik is klein en dat is niet eerlijk!’. Wilders zal een pruillipje laten zien als de camera’s snorren en de advovcaat zal de rechtbank een paar keer niet ontvankelijk verklaren. Het wordt één grote Meneer Wilders Show, waarbij Wilders zal excelleren als onderdrukte boodschapper van het volk. ‘Kijk mij eens zielig zijn!’. Een betere campagne in aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen kan Geert Wilders zich niet wensen. De kans dat de rechtbank Wilders in het gelijk stelt is groot. Niet alleen omdat zijn radicale achterban met doodsbedreigingen smijt dat het een lust voor het oog is. Maar een politicus mag dit soort dingen nou eenmaal zeggen, zo zal de rechtbank oordelen. Het valt onder de vrijheid van meningsuiting.

De immense aandacht van de pers zal leiden tot een monsterzege voor de PVV, ten koste van VVD maar vooral van het CDA. Van alle PVV kiezers komt meer dan de helft van het CDA, een ander groot deel komt van de VVD. Jammer voor het CDA, dat de laatste tijd bezig was aan een enorme wederopstanding, na de desastreuze verkiezingen van 2010 en 2012. De christendemocraten hebben zich inmiddels hersteld door te roepen dat alles gratis wordt als zij weer gaan regeren. Niet dat daar iets van klopt, maar het volk gelooft het en zou van de PVV weer terugkeren naar het CDA. Die strategie komt met dit proces in een ongekende gevarenzone, wat het CDA wel eens stemmen zou kunnen gaan kosten. De wederopstanding zou wel eens in gevaar kunnen komen. Maar ook bij de VVD zullen ze er niet gerust op zijn. De PVV is hun grootste concurrent op rechts. Zetelverlies van de VVD gaat vrijwel altijd naar de PVV. Tezamen met de desastreuze staat waar de PvdA op het moment in verkeert zou dat de regering in gevaar kunnen brengen, tenzij D66 de helpende hand biedt. Die helpende hand zal wel komen, maar tegen een hele hoge prijs.

Het Openbaar Ministerie had het beste kunnen wachten met de rechtszaak tot ná de komende Provinciale Statenverkiezingen. Geert Wilders zal het proces tot op de laatste druppel uitmelken en gebruiken voor zijn campagne in aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen. Hij gaat dit winnen, brengt daarmee de regering in gevaar en versterkt zijn positie in de Nederlandse politiek.

Wilders zit op rozen. De verkiezingswinst is al bijna binnen.