Waarom we ons zorgen moeten maken over extreemrechts

In de nacht van oudjaar 2022 op nieuwjaar 2023 verschenen op de Erasmusbrug in Rotterdam projecties met teksten als “Vrolijk blank 2023”, “White lives matter”, “Zwarte Piet deed niets verkeerd” en – het meest expliciet – “We must secure the existence of our people and a future for white children”. Die laatste zin is letterlijk de zogenoemde 14 words, een kernleus uit het internationale neonazistische gedachtegoed. Dit is geen vage hondenfluit, geen ironie, geen misverstand: dit is openlijk neonazisme, geprojecteerd op een van de meest zichtbare plekken van Nederland.

Wat volgde was even voorspelbaar als onthutsend. RTL Nieuws kwam direct met een artikel waarin een ‘expert’ zich afvroeg of deze leuzen wel echt racistisch waren. Alsof de betekenis van een wereldberoemde nazislogan ineens onderwerp is van interpretatie. Alsof “white lives matter” niet overduidelijk een racistische tegenhanger is van een antiracistische beweging. Alsof “Vrolijk blank 2023” iets anders is dan een expliciete etnische afbakening van wie er blijkbaar wel en niet bij hoort.

Daar zit precies het probleem. In Nederland is racisme niet langer iets wat wordt bestreden, maar iets wat wordt “geduid”, “gen nuanceerd” en “in context geplaatst”. Het wordt behandeld als een mening, niet als een ideologie. Als een debatpunt, niet als een bedreiging. Nog voordat politie, OM of politiek een helder standpunt innemen, staan de praattafels al vol met deskundigen die uitleggen dat het “complex” ligt, dat “je ook moet luisteren” en dat “niet alles meteen extreemrechts is”.

Zelfs het Openbaar Ministerie had een volle dag nodig om te bepalen of deze leuzen juridisch racistisch waren. Een dag. Voor teksten die letterlijk uit het neonazistische handboek komen. En ondertussen bleef het politiek oorverdovend stil. Geen stevige veroordeling, geen duidelijke rode lijn, geen gevoel van urgentie.

Dat is geen toeval. Racisme, neonazisme en fascisme krijgen in Nederland structureel ruimte, omdat niemand echt bereid is ze frontaal te bestrijden. Integendeel: ze krijgen een podium. In talkshows, in kranten, op sociale media én bij de publieke omroep. Ongehoord Nederland, volledig gefinancierd met belastinggeld, zendt dagelijks complottheorieën, racistische frames en openlijk autoritaire ideeën uit. De sancties die ze krijgen zijn symbolisch en worden lachend betaald. Het intrekken van de uitzendvergunning is politiek onbespreekbaar geworden, want dat zou “censuur” zijn.

Maar het laten voortbestaan van een structureel racistisch propagandakanaal is geen neutraliteit. Het is medeplichtigheid.

De ironie is bitter: deze leuzen werden geprojecteerd op een brug in een stad die 83 jaar geleden door echte nazi’s werd gebombardeerd. Rotterdam is letterlijk opgebouwd uit het puin van fascistisch geweld. En nu projecteren moderne neonazi’s hun slogans op datzelfde stadsdecor, terwijl media en politiek zich afvragen of het “misschien ook anders bedoeld kan zijn”.

Ondertussen zijn extreemrechtse bewegingen in Nederland genormaliseerd. Politici die openlijk racistische, antisemitische en autoritaire ideeën verspreiden – Baudet, Wilders, Van Haga, Van der Plas, Eerdmans – worden behandeld als gewone gesprekspartners. Een inhoudelijk debat met hen is vrijwel onmogelijk, want elk gesprek verzandt in verdraaiingen, complotten en vijanddenken. Toch worden ze keer op keer uitgenodigd, uit angst voor boze achterbannen en kijkcijfers.

Politie en justitie treden nauwelijks op. De wet bestaat nog, maar de handhaving is praktisch verdwenen. Waar racistische en fascistische uitingen vroeger daadwerkelijk consequenties hadden, is het nu vooral een verdienmodel geworden. Racisme als business, haat als marketingstrategie, verontwaardiging als brandstof voor bereik en donaties.

En zo schuiven we langzaam richting een samenleving waarin neonazistische slogans op iconische bruggen verschijnen, terwijl de reactie bestaat uit twijfel, nuance en mediadebatten. Tot het moment dat woorden weer daden worden. Tot de eerste georganiseerde aanval op een parlement, een redactie of een minderheid. Zoals in de VS op 6 januari 2021.

En ook dan zullen hier weer experts aanschuiven om uit te leggen dat het “nuance behoeft”. Terwijl het probleem allang niet meer nuance is, maar lafheid. Lafheid om te zeggen wat overduidelijk is: dit is racisme. Dit is fascisme. En dit hoort geen podium te krijgen, maar weerstand.

Er zitten teveel kikkers in het PVV mandje

De PVV heeft een dag na de presentatie alweer afscheid genomen van Géza Hegedüs, de lijsttrekker voor de gemeenteraadsverkiezingen in Rotterdam. De PVV maakte het nieuws vrijdag bekend via een persbericht. De anti-Islam beweging van Geert Wilders zag Rotterdam als één van de belangrijkste van de liefst 60 gemeenten waar het in maart 2018 wil meestrijden om de rechtse stem. De zestig gemeenten zijn gekozen op basis van de verkiezingsuitslag van maart 2017, toen de haatbeweging van Wilders van 12 naar 19 ging. De vraag die nu bij politieke analisten oprijst is of de grootheidswaan van Wilders hem niet fataal gaat worden.

Toegegeven, de anti-Islamisten zijn al vaker voor dood opgeschreven maar toen was er ook nauwelijks concurrentie. Maar in Rotterdam en in tal van andere gemeenten gaat bijvoorbeeld 50 Plus meedoen en Forum voor Democratie van Thierry Baudet. In de peilingen vreet Forum voor Democratie – de kuisere versie van de PVV – de beweging van Wilders ook al leeg, als niet kaal. De kiezer lijkt genoeg te hebben van het schelden en trappen van Wilders. De plaat die Wilders afspeelt is sleets en grijs gedraaid. De taak van Wilders om de gehele Nederlandse politiek naar rechts te trekken (inclusief PvdA, GroenLinks en SP) is volbracht. Wilders heeft een ongelofelijke stempel gedrukt op de Haagse politiek. Maar er zijn diverse partijen in het rechtse gat gesprongen en er zijn erg veel niche partijen, zoals 50 Plus en Partij voor de Dieren. Van hen zal Wilders erg veel te duchten hebben in Rotterdam.

Er is geen Nederlandse politicus zo bekend in het buitenland als Geert Wilders. Iedereen in de wereld die het nieuws ook maar een klein beetje volgt weet wie Geert Wilders is, welke politieke beweging hij vertegenwoordigt en waar hij voor staat. Politici over de hele wereld hebben zijn stijl en zijn onderwerpen in meer of mindere mate overgenomen. Geert Wilders wordt – of je het nou eens bent met zijn standpunten of niet – door vriend en vijand geroemd om zijn strategie en schaakkunsten. Als Geert Wilders kon schaken dan zou hij wereldkampioen zijn geworden.

Alleen al daarom zou de PVV niet moeten meedoen met de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2018. In geen enkele van de 60 gemeenten, simpelweg omdat de PVV te groot wordt en daardoor onbestuurbaar. Wilders kan zo’n grote ploeg mensen niet met ijzeren hand besturen, zoals hij dat wel kan met een relatief kleine groep PVV’ers in de Eerste- en Tweede Kamer en Provinciale Staten. Er zitten simpelweg teveel kikkers in het PVV mandje die allemaal willen profiteren van Wilders’ succes. Maar de vraag kan terecht worden gesteld of Wilders zo’n grote roep wel aan kan. Dat Geert Wilders en de zijnen geen antecedentenonderzoek hebben gedaan bij Géza Hegedüs laat zien dat de PVV nog altijd erg amateuristisch wordt bestuurd. Leefbaar Rotterdam van Joost Eerdmans wordt gesteund door de mediagenieke en ijdele Thierry Baudet, die de onderwerpen die Wilders met veel gescheld de wereld in slingert, op een rustigere en nettere manier overbrengt. Kiezers die Wilders te radicaal vinden en de VVD beu zijn, zullen zich meer thuis voelen bij Baudet dan bij de PVV. Groot verschil is ook dat de partij van Baudet wel leden heeft en de PVV feitelijk een eenmansfractie is van Wilders, gesteund door Martin Bosma, Fleur Agema en Dion Graus. Het is niet aannemelijk dat Wilders zijn Haagse succes over Nederland kan uitrollen. Iets wat Baudet en 50 Plus wél kunnen omdat hun partij een ledendemocratie kent.

Deze grootheidswaan wordt het Waterloo van de PVV.

Aanval op rechts

Dus… als u rechts bent kunt u vanaf heden kiezen uit CDA, VVD, D66, PVV, SGP, 50Plus, ex-VVD’er Jos Houweling, ex-PVV’er Louis Bontes, VNL van Bram Moszkowicz en vanaf vandaag (22 april 2015) ook nog voor Hero Brinkman. De algemene verwachting is dat de Rotterdamse wethouder Joost Eerdmans zijn regionale succes landelijk wil uitrollen en dus ook hij een gooi gaat doen naar het Haagse pluche. Waarschijnlijk als antwoord op de PVV, die bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 een gooi gaat doen naar het Rotterdamse pluche. Het wordt er allemaal niet makkelijker op. De ene partij is rechts, de andere partij is nog rechtser dan rechts en de volgende is nog rechtser dan rechts en dan nog rechtser. Als de nieuwe partijen samenklonteren met de huidige rechtse partijen dan hebben ze al bijna een meerderheid.

De nieuwe partijen 50Plus, ex-VVD’er Jos Houweling, ex-PVV’er Louis Bontes, VNL van Bram Moszkowicz, Hero Brinkman en dus waarschijnlijk ook Joost Eerdmans willen allemaal hetzelfde: lagere belastingen, Nederland uit de euro, Griekenland uit de euro, een staatsbestel naar Zwitsers model, geen nieuwe Moskeeën meer en het bestaande aantal verminderen of helemaal sluiten, alle niet-Westerse allochtonen de grens over smijten, Kwartje van Kok terug naar de burger, invoeren van een Boerkaverbod, grenzen dicht voor mensen uit niet-Westerse landen, strenger straffen en de PvdA afschaffen. Het zijn standpunten waar de PVV nu al een jaar of tien succesvol mee scoort. Maar het zijn ook standpunten die niet of nauwelijks kunnen worden uitgevoerd. Maar het zijn wel standpunten waarmee makkelijk kan worden gescoord op rechts. Niet verwonderlijk dus dat bijna alle nieuwelingen op rechts banden hadden met de PVV. Het zijn dus allemaal afstammelingen van de PVV. Wat Eerdmans wil is niet helemaal helder, maar hij zal zijn regionale beleid dat hij eerder als wethouder in Spijkenisse invoerde en nu als locoburgemeester in Rotterdam uitvoert ook landelijk willen invoeren. Dus een inkomensgrens voor iedereen die in Nederland wil werken, Nederlandse taal spreken en schrijven als je een uitkering wil, etc. etc. Gaap. Gaap. Gaap.

Feit is dat er op rechts een markt is. De rechtse kiezer is verworden tot een marketingproduct. U vraagt en Den Haag kraait. Het beleid moet harder, strenger en vooral vrijer. De taal moet strakker, beestachtiger en vuriger. Krasse taal, onderuit de kan. Schelden, trappen, schofferen, discrimineren, schreeuwen en op elkaar in hakken zijn verheven tot vrijheid van meningsuiting. Rechts staat voor het uiten van je mening met onbegrensde mogelijkheden. Alles is geoorloofd. De nieuwe rechtse partijen zullen wel moeten. De rechtse partijen zichzelf van elkaar moeten onderscheiden, aangezien ze op veel punten zijn aan elkaar. Ze zullen dus nog rechtsere proefballonnetjes moeten verzinnen om de rechtse kiezer te verleiden op één van hen te stemmen. Het is dus een herhaling van zetten, toen Rita Verdonk en Geert Wilders elkaar de tent uit vochten voor de rechtse stem. Zowel Verdonk als Wilders werden steeds harder in hun uitspraken. Maar de sluwe vos Wilders won het van de amateuristische Verdonk. Terwijl ze toch allebei nagenoeg dezelfde standpunten hadden. De VVD bleek de uiteindelijke winnaar (‘twee honden vechten op een been…’). Maar de VVD zal nu mee moeten in dat gevecht. Iets wat men daar niet wil, maar wel zal moeten. Want de rechtse kiezer kiezer (over het algemeen ontevreden, blanke mannen) is gedesoriënteerd. De stormachtige opkomst van nieuwe partijen aan de rechterzijde van het politieke spectrum onderschrijft dat nog maar eens.

Na het ineen storten van het CDA had de VVD min of meer het alleenrecht op rechts. Met de komst van de nieuwelingen lijkt daar nu abrupt een einde aan gekomen, want de VVD wordt door de rechtse kiezer als links beschouwd. In het gat dat de VVD heeft achtergelaten zijn nu diverse gelukszoekers gesprongen. Wie had het ook alweer over een aanzuigende werking? De nieuwe partijen hopen allen een graantje mee te pikken van een eventueel verlies van de VVD. Iets waar partijen op links alleen maar van kunnen profiteren, aangezien het landschap daar nog redelijk overzichtelijk is. Links kan vanaf nu heerlijk onderuit gaan zitten en alleen maar schaterlachend toekijken hoe men op rechts elkaar bijna letterlijk de tent uit hakt. Links kan alleen maar schaterlachen over het amateurisme waarmee de rechtse partijen de rechtse kiezer te lijf willen gaan. Het gevecht op rechts begint vermakelijk te worden. Een nieuwe John de Mol-soap is in de maak. Zeg nou eerlijk, stemt u op de partij van Bram Moszkowicz vanwege zijn standpunten of vanwege zijn statuur? En waarom zou u wel op Joost Eerdmans stemmen en niet op Louis Bontes? Rechts maakt zich op deze manier echt compleet belachelijk. Het laat zien dat het zelfs niet eens kan worden over de standpunten waarop ze het eigenlijk al met elkaar eens zijn.

De schrijver van dit stukje heeft het met u te doen. Nou, heel veel succes ermee.