60 Miljard voor een belofte: Stevenen we af op een AI-bankencrisis?

De overname van de AI-code-editor Cursor door SpaceX voor een bedrag van 60 miljard dollar markeert een historisch kantelpunt in de technologische sector. Hoewel Cursor met een jaaromzet van 2 miljard dollar een leidende rol speelt in de wereld van softwareontwikkeling, roept de astronomische overnamesom dwingende vragen op over de fundamentele waarde van het bedrijf. Deze transactie vertoont alle kenmerken van een speculatieve zeepbel, waarbij de prijs niet langer wordt bepaald door bedrijfseconomische realiteit, maar door een diepgewortelde angst bij grote spelers om de aansluiting bij de volgende technologische revolutie definitief te missen.

De parallel met de dot-com-bubbel van de late jaren negentig is onmiskenbaar en waarschuwend. Destijds kocht telecomgigant AT&T het bedrijf McCaw Cellular voor 11,5 miljard dollar, een bedrag dat in geen enkele verhouding stond tot de toenmalige prestaties van het relatief kleine bedrijf dat nauwelijks zwarte cijfers schreef. Net als AT&T destijds, lijkt SpaceX nu te investeren in een belofte van infrastructuur in plaats van bewezen rendement. Door de controle over de code-editor Cursor te verwerven, probeert Elon Musk de volledige keten van softwareontwikkeling te verticaliseren en in zijn ecosysteem te trekken. Dit strategische schaakspel negeert echter de operationele risico's: de geschiedenis leert dat wanneer een logge, hiërarchische mastodont een wendbaar en autonoom softwareteam opslokt, de innovatieve ziel en de snelheid van het overgenomen bedrijf vaak volledig verloren gaan.

De huidige markt bevindt zich in een fase van "monopoliegeld-economie". Voor actoren met ongekende middelen en enorme aandelenbelangen, zoals Musk, lijkt 60 miljard dollar op papier een acceptabel offer om de toegangspoort tot AI-gestuurde engineering te bezetten. Toch zien we de eerste concrete scheuren in dit financiële fundament. Microsoft, een van de grootste voortrekkers in de AI-sector, rapporteerde recentelijk dat de enorme miljardeninvesteringen in OpenAI nog niet zijn vertaald in de gehoopte winstcijfers. De kloof tussen de kapitaalinjecties en de werkelijke productiviteitswinst voor de eindgebruiker wordt met de dag groter. Wanneer de markt, net als in het jaar 2000, weer gaat vragen om tastbare resultaten en gezonde kasstromen in plaats van futuristische vergezichten, kan het sentiment razendsnel omslaan.

Het meest zorgwekkende aspect van deze ontwikkeling is het ontstaan van een systemisch risico dat sterke gelijkenissen vertoont met de bankencrisis van 2008. Waar destijds financiële instellingen als "too big to fail" werden beschouwd, zijn de huidige tech-giganten "too central to fail" geworden. Onze moderne economie is voor haar basisvoorzieningen, zoals wereldwijde communicatie via Starlink, logistiek en cruciale softwareontwikkeling, inmiddels afhankelijk van een zeer beperkt aantal spelers. Wanneer een van deze bedrijven wankelt door een te hoge schuldenlast, overwaardering of mislukte integraties, is de schade niet langer beperkt tot de portemonnee van de aandeelhouders. Omdat er geen alternatieve, onafhankelijke infrastructuur meer voorhanden is, kan een correctie in de AI-markt leiden tot een volledige technische en economische verlamming van het dagelijks leven.

Het voorbeeld van General Motors, dat resoluut stopte met hun robotaxi-project toen de kosten, juridische afkoopsommen en technische risico's te hoog werden, bewijst dat men altijd kán stoppen om het kernbedrijf te redden. Echter, de huidige tech-giganten lijken gevangen in de "Sunk Cost Fallacy": ze blijven miljarden pompen in bedrijven zonder tastbare activa om hun eerdere investeringen te rechtvaardigen en hun machtspositie te verdedigen. We lijken niet te leren van de lessen uit de jaren negentig omdat de collectieve focus uitsluitend op kapitaalaccumulatie en marktaandeel ligt. Indien de 60 miljard dollar voor Cursor inderdaad grotendeels uit "lucht" blijkt te bestaan, zal de daaropvolgende AI-bankencrisis dieper snijden dan de kredietcrisis, omdat we ditmaal niet alleen ons geld, maar de volledige digitale ruggengraat van onze samenleving op financieel drijfzand hebben gebouwd.

Waarom de AI-hype economisch niet klopt – hoe Big Tech een systeemcrisis bouwt

De overname van xAI door SpaceX, waarmee een gecombineerd bedrijf ontstaat met een geschatte waarde van 1,25 biljoen dollar, wordt gepresenteerd als een visionaire stap richting “datacenters in de ruimte”. In werkelijkheid lijkt de deal vooral bedoeld om de zware financiële problemen van xAI te maskeren en te financieren met de winstgevende kasstromen van SpaceX.

xAI blijkt een extreem kapitaalintensief bedrijf te zijn dat maandelijks circa 1 miljard dollar verbrandt. In het laatste kwartaal genereerde het slechts 107 miljoen dollar omzet, terwijl het tegelijkertijd een verlies van 1,46 miljard dollar leed. In de eerste negen maanden van 2025 verbruikte het bedrijf bijna 8 miljard dollar aan liquide middelen. Daarmee functioneert xAI feitelijk niet als een zelfstandig levensvatbaar bedrijf, maar als een permanente geldverbruiker.

SpaceX daarentegen is het enige bedrijf van Elon Musk dat structureel winstgevend is, met circa 8 miljard dollar winst op een omzet van 15 tot 16 miljard dollar. Door xAI onder te brengen bij SpaceX wordt de verlieslatende AI-activiteiten toegang verschaft tot een vrijwel onbeperkte kapitaalbron, vlak voor een mogelijke megabeursgang van SpaceX. De constructie vertoont sterke gelijkenissen met de overname van SolarCity door Tesla in 2016, die destijds door analisten werd gezien als een reddingsoperatie voor een noodlijdend bedrijf.

De strategische rechtvaardiging – dat AI-berekeningen in de ruimte goedkoper zullen worden – wordt inhoudelijk zwak geacht. SpaceX en xAI hebben geen natuurlijke operationele overlap: het ene bouwt raketten, het andere traint taalmodellen. De veronderstelde synergie lijkt vooral financieel van aard, niet technologisch.

Deze casus staat niet op zichzelf, maar past in een breder patroon binnen de AI-sector. De sector is uitgegroeid tot een netwerk van bedrijven die elkaars verliezen subsidiëren. OpenAI wordt gefinancierd door Microsoft, Nvidia investeert in AI-bedrijven die vervolgens massaal Nvidia-chips afnemen. Hierdoor ontstaat een circulair systeem waarin kapitaal rondgepompt wordt zonder dat er structureel rendabele bedrijfsmodellen ontstaan.

Tot nu toe levert AI slechts beperkte productiviteitswinsten op, terwijl de investeringen, energiekosten en infrastructuuruitgaven astronomisch zijn. Als AI-diensten zouden worden geprijsd op basis van hun werkelijke economische kosten, zouden veel toepassingen onrendabel blijken. Toch blijven beleggers investeren, zonder serieus naar balansen en kasstromen te kijken.

De conclusie is dat de AI-sector kampt met zware overinvestering, wat het rendement structureel ondermijnt. Daartegenover staan sectoren als energie, grondstoffen en opkomende markten, waar juist jarenlang is ondergeïnvesteerd. Volgens klassieke economische cycli leidt onderinvestering tot schaarste en stijgend rendement, terwijl overinvestering – zoals in tech en AI – juist waarde vernietigt. De kernstelling is dan ook dat de AI-hype geen duurzaam groeimodel vormt, maar een grootschalige kapitaalverschuiving zonder solide economische basis.

AI is geen innovatie, maar financiële alchemie

Zie ook: Opinie Paultje: Het systeemrisico van de AI hype

en Opinie Paultje: De AI-zeepbel van Elon Musk

De AI-zeepbel van Elon Musk

De aangekondigde overname van xAI Corporation door SpaceX, met een geschatte waarde van 250 miljard dollar, is minder een zakelijke mijlpaal dan een alarmsignaal. Niet omdat kunstmatige intelligentie onbelangrijk is, maar omdat de bedragen die rondgaan inmiddels elke verhouding met de werkelijkheid lijken te zijn kwijtgeraakt. Een bedrijf dat pas in 2023 is opgericht, met een handvol producten – Grok, GrokiPedia, het omstreden platform X en een API – wordt ineens gewaardeerd op een kwart biljoen dollar. Dat is geen vertrouwen meer, dat is geloof.

De huidige AI-hype heeft steeds meer weg van een religie: wie het woord ‘AI’ uitspreekt, hoeft nauwelijks nog uit te leggen wat hij verkoopt. Investeerders staan in de rij, waarderingsbureaus knikken instemmend, en de markt accepteert bedragen die tien jaar geleden als krankzinnig zouden zijn afgedaan. xAI heeft nauwelijks bewezen technologie, geen stabiel verdienmodel en geen langdurige track record. Toch wordt het in één klap op hetzelfde niveau geplaatst als multinationals die decennia nodig hadden om hun waarde op te bouwen.

Het probleem is niet Elon Musk, maar het systeem dat dit mogelijk maakt. We hebben dit eerder gezien. De kredietcrisis begon ook met ‘logische’ aannames, ‘slimme’ financiële constructies en waarderingsbureaus die producten hoger inschatten dan ze ooit waard konden zijn. Hypotheken werden verpakt, doorverkocht en opgeblazen tot goud, totdat bleek dat de onderliggende werkelijkheid uit zand bestond. De rekening kwam uiteindelijk bij de belastingbetaler terecht.

De parallellen met AI zijn ongemakkelijk duidelijk. Ook hier draait het om verwachtingen, projecties en schattingen. Niemand weet precies hoeveel geld AI daadwerkelijk gaat opleveren, op welke termijn, en voor wie. Toch worden er nu al honderden miljarden geïnvesteerd, alsof het rendement gegarandeerd is. Microsofts recente waardedaling door zijn nauwe band met OpenAI laat zien hoe kwetsbaar dit systeem is. Eén tegenvallend kwartaal, en zelfs een techreus wankelt. 37,5 miljard dollar aan contracten zonder zichtbare groei: dat is geen innovatie meer, dat is gokken.

De overname van xAI door SpaceX past perfect in dit patroon. SpaceX, gefinancierd met enorme overheidscontracten, gebruikt publiek geld om een private AI-startup op te blazen. Zo ontstaat een conglomeraat dat op papier 1,3 biljoen dollar waard is, maar in werkelijkheid grotendeels bestaat uit beloftes over de toekomst. Musk staat op het punt de eerste triljonair ter wereld te worden, niet door tastbare productie, maar door waarderingen die niemand echt kan verifiëren.

Dat maakt deze deal niet alleen economisch, maar ook maatschappelijk problematisch. Als dit kaartenhuis instort, zijn het opnieuw niet de miljardairs die de schade dragen, maar overheden, pensioenfondsen en kleine beleggers. Net als in 2008 zullen verliezen worden gesocialiseerd en winsten geprivatiseerd. Publiek geld voedt private speculatie, terwijl publieke voorzieningen onder druk blijven staan.

De aankoop van xAI door SpaceX is daarom geen teken van technologische vooruitgang, maar van financiële overmoed. Het laat zien hoe ver we zijn afgedreven van realistische waardering en hoe makkelijk de markt zich opnieuw laat meeslepen door een verhaal. Dit keer heet het verhaal geen hypotheek, maar AI. De uitkomst zou wel eens dezelfde kunnen zijn. 

Lees ook: Opinie Paultje: Het systeemrisico van de AI hype