Een kwetsbaar kabinet in een steeds onveiliger wereld

De Algemene Politieke Beschouwingen (APB) van de afgelopen week hebben vooral laten zien dat het gevaar voor het kabinet-Jetten niet van de oppositie, maar uit eigen gelederen komt. Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA heeft slechts 66 zetels en kan dus geen begroting door de Kamer loodsen zonder steun van de oppositie. Tijdens de APB werd vooral duidelijk dat de coalitie zelf nog altijd geen antwoord heeft op de vraag waar die steun vandaan moet komen.

D66 en CDA kijken nadrukkelijk naar PRO, terwijl de VVD de rechterflank met JA21 en BBB niet wil verliezen. Premier Jetten probeert ondertussen iedereen te vriend te houden en weigert een vaste keuze voor links of rechts te maken. Politiek is dat begrijpelijk. Maar het maakt deze coalitie ook kwetsbaar. Want wie met iedereen wil samenwerken, moet uiteindelijk ook kunnen bepalen waar de grenzen liggen.

Nederland bevindt zich ondertussen in een wereld waarin oorlog en geopolitieke spanningen steeds directer de samenleving raken. De oorlog in de Oekraïne woedt voort aan de rand van Europa. De oorlog rond Iran heeft de energiemarkten opgeschud en olieprijzen tot astronomische hoogten gebracht. Voor een open economie als de Nederlandse zijn dat geen ontwikkelingen die zich ergens ver weg afspelen.

Daarom is de keuze voor een minderheidskabinet onbegrijpelijk. Een minderheidskabinet kan best functioneren, maar dat vraagt voortdurend onderhandelen en het organiseren van wisselende meerderheden. In een periode waarin Nederland snel moet kunnen reageren op internationale crises, defensie moet versterken en economische schokken moet opvangen, is het de vraag of je jezelf deze politieke kwetsbaarheid moet aandoen.

Daar zit ook de paradox van Dilan Yeşilgöz. Als minister van Defensie waarschuwt zij voor een wereld waarin regionale conflicten allang niet meer regionaal zijn. Tegelijkertijd heeft zij als VVD-leider meegewerkt aan een kabinet dat voor vrijwel iedere beslissing opnieuw steun moet zoeken. Nederland heeft behoefte aan slagvaardigheid, terwijl de politieke constructie juist voortdurend nieuwe onderhandelingen noodzakelijk maakt.

De VVD zit bovendien zelf in een politieke houdgreep. Dat de partij onder geen enkele voorwaarde met PRO wil onderhandelen, is op zich begrijpelijk. Yeşilgöz heeft het haar kiezers beloofd en een groot deel van die achterban houdt haar daaraan. Uit onderzoek van EenVandaag bleek dat 75 procent van de VVD-kiezers liever nieuwe verkiezingen ziet dan verdere tegemoetkoming aan PRO. In een instabiele wereld als deze zijn steeds weer nieuwe verkiezingen levensgevaarlijk.

Maar precies die verkiezingsbelofte die de VVD politieke ruimte gaf, beperkt haar nu. Naar links kan de partij nauwelijks zonder haar eigen achterban voor het hoofd te stoten. De route naar rechts is evenmin eenvoudig. BBB steunde tijdens de APB een motie van wantrouwen en JA21 stelt (geheel terecht) zijn eigen voorwaarden. De VVD heeft zichzelf daarmee een hek om de onderhandelingstafel gezet en ontdekt nu dat het hek aan beide kanten staat.

De klok tikt ondertussen onverbiddelijk verder. In maart 2027 zijn er Provinciale Statenverkiezingen. De eerste peilingen geven JA21 en PRO reden tot tevredenheid, terwijl VVD, D66 en CDA hun eigen electorale positie moeten bewaken. Hoe dichter die verkiezingen naderen, hoe sterker de druk op de coalitiepartijen wordt om zich tegenover hun eigen achterban te profileren.

Daarmee wordt een vroegtijdige val van het kabinet-Jetten steeds minder theoretisch. Het kabinet hoeft niet te struikelen omdat de oppositie het ten val brengt. Het kan ook stranden omdat de coalitiepartijen elkaar steeds minder ruimte gunnen om de meerderheden te zoeken die nodig zijn om te regeren.

De APB hebben daarmee iets blootgelegd wat belangrijker is dan een paar moeilijke begrotingsonderhandelingen. Dit kabinet heeft niet alleen een meerderheidsprobleem. Het heeft een richtingen probleem. Zolang de VVD niet naar links wil, D66 en CDA niet uitsluitend naar rechts willen en Jetten probeert beide kanten tegelijk vast te houden, blijft de vraag hangen: Waarom ga je een experiment aan in een instabiele wereld die haast letterlijk in brand staat?

Kabinet-Jetten I- hebben we dit kunstje niet eerder gezien?

Wie de afgelopen dagen naar het kabinet-Jetten I keek, kon een merkwaardig gevoel van déjà vu krijgen. We hebben dit namelijk al eens gezien. Niet zo lang geleden nog. Ook het kabinet-Schoof begon met veel goede voornemens, om vervolgens geregeld te ontaarden in onderlinge ruzies, irritaties en politieke schermutselingen. Nu lijkt de geschiedenis zich opnieuw te herhalen. Alleen heet de premier dit keer Jetten.

Natuurlijk zijn D66, VVD en CDA geen PVV, VVD, NSC en BBB. De politieke verhoudingen zijn anders en ook de aanleiding voor de coalitievorming verschilt. Maar het onderliggende probleem vertoont opvallend veel overeenkomsten: partijen die elkaar nodig hebben om te kunnen regeren, maar politiek niet altijd dezelfde kant op willen.

De recente begrotingsonderhandelingen waren daarvan een uitstekend voorbeeld. Uiteindelijk kwam er een akkoord. Hoera. Maar wie denkt dat het daarmee klaar is, heeft de politieke werkelijkheid niet goed bekeken. Vooral de VVD hield de deur lange tijd dicht, tot ergernis van D66 en CDA. Er moest flink worden geduwd en getrokken voordat iedereen door dezelfde deur naar buiten kon.

Precies daar begint de vergelijking met Schoof interessant te worden. Ook daar was het regelmatig niet de oppositie die het kabinet de grootste problemen bezorgde, maar de coalitie zelf. Ministers en fracties waren voortdurend bezig elkaar politiek af te troeven. De premier mocht vervolgens uitleggen dat er niets aan de hand was en dat iedereen heus nog constructief samenwerkte. Dat ritueel kennen we inmiddels.

Het kabinet-Jetten heeft bovendien een handicap die Schoof ook parten speelde: het is afhankelijk van anderen. D66, VVD en CDA hebben samen slechts 66 zetels. Voor een meerderheid moeten zij dus voortdurend steun zoeken bij oppositiepartijen. Dat kan uitstekend werken als een kabinet intern eensgezind is en als partijen bereid zijn water bij de wijn te doen. Maar als de coalitie zelf al moeite heeft om tot overeenstemming te komen, wordt iedere extra onderhandeling een potentieel mijnenveld.

En dan hebben we het nog niet eens gehad over de inhoudelijke dossiers die eraan komen. Migratie, sociale zekerheid, stikstof, woningbouw, zorg en de overheidsfinanciën zijn onderwerpen waarbij D66, VVD en CDA bepaald niet automatisch hetzelfde antwoord geven. De begroting was slechts de eerste grote krachtmeting.

Daarom moeten we oppassen met de gedachte dat het kabinet nu bewezen heeft stabiel te zijn omdat het uiteindelijk een akkoord heeft bereikt. Het tegenovergestelde kan ook waar zijn: juist de manier waarop dat akkoord tot stand kwam, laat zien hoe moeizaam de samenwerking is.

Toch hoeft kabinet-Jetten niet meteen te vallen. Dat is belangrijk. Geen van de drie partijen staat te springen om nieuwe verkiezingen. Een val kan voor iedereen slecht uitpakken. Bovendien hebben zij laten zien dat er onder hoge druk uiteindelijk een compromis mogelijk is.

Maar de vraag is niet alleen of het kabinet vandaag nog staat. De vraag is of het de voortdurende politieke spanning kan verdragen. Een kabinet kan immers maandenlang overeind blijven terwijl het intern steeds verder uit elkaar groeit.

Mijn inschatting is daarom dat de kans dat kabinet-Jetten I vóór Kerstmis valt ongeveer 45 procent bedraagt. Dat is geen zekerheid, maar ook bepaald geen detail. En de kans dat deze coalitie probleemloos vier jaar volmaakt, schat ik aanzienlijk lager in.

Want wie naar het kabinet-Schoof keek, weet hoe snel politieke irritatie kan veranderen in structurele ruzie. En wie nu naar kabinet-Jetten kijkt, ziet verdacht veel bekende patronen.

Misschien is het dus niet de vraag óf we opnieuw een kabinetscrisis krijgen.

Misschien is het vooral de vraag hoeveel begrotingsakkoorden en nachtelijke onderhandelingen ervoor nodig zijn voordat iemand eindelijk zegt: tot hier en niet verder.

Het failliet van de VVD: Als de minister van Defensie liever grensrechter speelt

De wereld staat op springen. Aan de oostgrens van Europa klinkt het angstaanjagende gebrul van een agressieve Russische beertactiek, de Amerikanen trekken zich in rap tempo terug achter hun eigen oceanen, en op ons eigen continent roken de puinhopen van klimaatverandering en geopolitieke spanningen. Voor honderden miljarden euro’s moeten we investeerders, materieel, gevechtsvliegtuigen en munitie inschakelen om onze veiligheid te waarborgen. En wat doet onze kersverse minister van Defensie, Dilan Yesilgöz? Die zit in elke Hilversumse studio waar ze maar kan te orakelen dat ze "dag en nacht bezig is met asiel".

In Goedenavond Nederland van dinsdag 11 augustus 2026 sprak Yesilgöz zonder te blikken of te blozen het vonnis uit over haar eigen functioneren. Want wie dag en nacht bezig is met een portefeuille die niet de hare is, laat het eigenlijke werk – de defensie van onze rechtsstaat en onze veiligheid – simpelweg op de plank liggen.

Het is een wrange paradox dat juist Yesilgöz, zelf ooit als kind van een Koerdische vluchteling naar Nederland gekomen, vandaag de dag geen enkele grens meer lijkt te kennen wanneer het op het bashen van asielzoekers aankomt. Vorige week nog verspreidde ze aantoonbare desinformatie via X (voormalig Twitter) over een vermeende migratiecrisis in Ceuta; een enclave die niet eens tot de Schengenzone behoort. Of ze wist dat niet (bedroevend voor een partijleider) óf ze bedonderde welbewust de boel omdat bij de VVD alles geoorloofd is zodra het over migratie gaat.

Wanneer de kritiek aanzwelt, verschuilt ze zich achter een zwak narratief: “Ik zeg dit als vicepremier en partijleider.” Een schandelijke miskenning van ons staatsrecht. Het kabinet behoort met één mond te spreken. Een vicepremier is slechts een vervanger voor als de premier verhinderd is, geen vrijbrief om buiten je eigen boekje te gaan en constant amok te maken in de media.

Ondertussen kijkt premier Rob Jetten gelaten toe. Jetten mag het land vertegenwoordigen, lintjes doorknippen in Eindhoven, handen schudden in de Antwerpse haven en meedansen tijdens de Pride, maar het leiderschap over zijn eigen ploeg ontbreekt. Net zoals Dick Schoof eerder de grip verloor op de flanken, laat Jetten toe dat de VVD-kikkers aan de lopende band uit de kruiwagen springen.

De grote vraag is: waarom houdt een minister van Defensie zich dag en nacht bezig met asiel? Zeker nu de felbegeerde asielnoodmaatregelwetten én het Europese Migratiepact al zijn aangenomen. Wetten die door mensrechtenorganisaties terecht zijn bekritiseerd vanwege het mensonterende karakter en het devalueren van het recht op opvang. De VVD heeft haar inhumane doelen op papier immers al bereikt.

Het antwoord is even simpel als cynisch: zonder de stroom van
asielpaniek blijkt de VVD een volstrekt lege huls.

Als het niet over migratie gaat, heeft de partij geen verhaal meer. De economie stokt, de kloof tussen arm en rijk groeit, de energietransitie vraagt om visie en de wereldvrede staat op het spel. Maar over al die thema's blijft het ijzig stil aan de VVD-zijde. Asiel is het enige electorale stoom-en-kokend-water-mechanisme dat de partij nog heeft. De alarmbellen moeten blijven loeien, de praattafels moeten gevuld blijven met VVD’ers die claxonneren over een crisis die ze nota bene zelf in stand houden en beheren.

Analisten zien de bui al hangen. De frictie binnen de coalitie neemt toe; het CDA – dat met Van den Brink de feitelijke en 'onzichtbare' asielminister levert – wordt buitenspel gezet, en D66 ziet haar premier degraderen tot figurant. Alles wijst erop dat de VVD voorsorteert op een zoveelste kabinetscrisis. Zodra de begrotingsonderhandelingen klappen, kan de VVD immers weer de armen openen voor extreemrechts: een coalitie met de PVV, FvD, BBB, JA21 en SGP. Een rechtse krachtenbundeling die op klimaat, sociale gelijkheid en geopolitiek geen enkel idee heeft, maar verenigd is in één enkele obsessie.

Dilan Yesilgöz is officieel minister van Defensie, zoals Rob Jetten officieel de premier is. Het zijn titels op papier, maar de realiteit in Den Haag bewijst helaas dagelijks het tegendeel.

Rob Jetten staat nog steeds in zijn smetteloze pak, maar de modder komt inmiddels tot aan zijn knieën

De sluwe beeldregie waarmee Rob Jetten het torentje wist te veroveren, is inmiddels een molensteen rond zijn nek geworden. Waar hij tijdens de formatie schitterde door snelheid en een glimlach die elke inhoudelijke frictie leek glad te strijken, staat hij nu in de kille regen van een minderheidskabinet dat aan alle kanten lekt. Het is een klassiek politiek drama: de man die dacht de nieuwe Mark Rutte te zijn, wordt nu vakkundig gefileerd door de partij van Rutte zelf.

In de Tweede Kamer zagen we onlangs een onthutsend schouwspel dat de morele leegte van het huidige politieke klimaat blootlegde. Een debat over antisemitisme ontaardde in een platte politisering van menselijk leed. Terwijl Laura Bromet (PRO) herinnerde aan de gruwelijke geschiedenis van haar eigen familie, greep rechts Nederland de gelegenheid aan om de schuld exclusief bij moslims en migranten te leggen. Of het nu de PVV, de VVD of de eenmansfractie van Mona Keijzer was: antisemitisme werd niet bestreden als een diepgeworteld maatschappelijk kwaad, maar ingezet als handige munitie tegen de islam. De Kamer verkoos de eigen politieke werkelijkheid boven de historische feiten, waarin antisemitisme helaas een veel bredere en diepere voedingsbodem heeft dan alleen de migratiestromen van de laatste jaren.

Dit gebrek aan gezamenlijkheid is tekenend voor de wankele fundering waarop het kabinet-Jetten is gebouwd. Terwijl de ploeg pas twee maanden onderweg is, regeert niet de stabiliteit maar het pure opportunisme. De VVD voert hierbij de boventoon met een geraffineerde campagne die erop gericht is Jettens reputatie te slopen nog voordat hij goed en wel in het zadel zit. Oud-gedienden zoals Jorritsma en Zijlstra worden strategisch in talkshows gepositioneerd om de premier als een lichtgewicht weg te zetten. De boodschap is even eenduidig als vals: "Mark zou dit allang hebben opgelost." Het is een gecoördineerde aanval op de geloofwaardigheid van een premier die ze zelf in het zadel hebben geholpen, puur om de eigen rechtse flank af te dekken.

De ironie is pijnlijk voor iedereen die in de 'nieuwe bestuurscultuur' geloofde. Jetten dacht met zijn strakke deadlines en snelle formatie daadkracht uit te stralen, maar hij heeft zichzelf daarmee in een fuik gezwommen. Door de enorme tijdsdruk die hij zichzelf oplegde, kon Dilan Yesilgöz de hoofprijs vragen aan de onderhandelingstafel. Jetten zat gevangen in zijn eigen beeldregie; hij moest slagen, en dat wist de VVD. Nu zit hij opgescheept met een regeerakkoord dat op sociaal-economisch gebied een keihard liberaal stempel draagt, terwijl hij voor elk wetsvoorstel met de pet in de hand langs de oppositie moet in een vijandige Eerste Kamer.

De PVV speelt ondertussen haar eigen cynische spel. Geert Wilders laat de asielwetten van zijn eigen minister Faber in de senaat sneuvelen, simpelweg omdat hij het thema liever warm houdt voor toekomstige verkiezingen dan dat hij werkelijk verantwoordelijkheid draagt. Het toont aan dat dit kabinet niet gebouwd is op een gedeelde visie, maar op de angst om de macht te verliezen. Jetten staat er in dit mijnenveld feitelijk alleen voor. De beeldregie die hem aan de macht bracht, bleek een kwetsbare façade. Nu die afbrokkelt, blijft een premier over die vergeten is dat regeren niet alleen gaat over communicatie, maar vooral over het overleven in de modder van de machtspolitiek. Jetten staat nog steeds in zijn smetteloze pak, maar de modder komt inmiddels tot aan zijn knieën.

 

Jetten I is gewoon Yesilgöz I met een premier in bruikleen

Nog voordat Rob Jetten überhaupt iets kon zeggen over de verdeling van ministersposten, had Dylan Yesilgöz ze al uitgedeeld. Dat ene detail zegt eigenlijk alles wat je moet weten over het zogenoemde Kabinet Jetten I. Formeel staat Jetten straks op het bordes, maar politiek gezien is het Dylan Yesilgöz die de regie voert. De VVD-leider is de feitelijke premier, Jetten mag de rol spelen.

Steeds meer Nederlanders zien het inmiddels. Yesilgöz is niet iemand die samenwerkt, maar iemand die dicteert. Niet iemand die onderhandelt, maar iemand die oplegt. Dat hele verhaal over een “nieuwe bestuurscultuur” kan direct de prullenbak in. Wat we krijgen is geen kabinet van drie partijen, maar een kabinet van één partij met twee bijwagens. D66 en CDA mogen aanschuiven, maar alleen zolang ze netjes het VVD-script volgen.

De ironie is pijnlijk. D66-kiezers zijn massaal overgestapt naar Jetten omdat ze een progressief alternatief wilden voor het rechtse blok rond Wilders en Yesilgöz. Wat ze nu krijgen is een regeerakkoord dat één-op-één het VVD-verkiezingsprogramma kopieert. Asiel, veiligheid, economie, Europa: alles ademt Yesilgöz. Jetten is in deze constructie niet meer dan de nieuwe Schoof. Een premier zonder macht, zonder ruimte, zonder eigen koers.

Yesilgöz is daarmee de tikkende tijdbom van dit kabinet. Niet omdat ze onvoorspelbaar is, maar omdat ze structureel ongeschikt is voor samenwerking. Ze heeft GroenLinks-PvdA maandenlang weggezet als staatsgevaarlijk, moreel corrupt en verantwoordelijk voor alles wat misgaat in Nederland. En nu is ze “blij met de uitgestoken hand” van Jesse Klaver. Dat is geen politieke volwassenheid, dat is cynisme. Eerst iemand demoniseren, daarna doen alsof je verrast bent dat diegene wantrouwig is.

Want laten we eerlijk zijn: GroenLinks-PvdA heeft hier niets te winnen. Elke poging om ook maar één komma in het regeerakkoord aan te passen zal door Yesilgöz persoonlijk worden gesaboteerd. Onderhandelen is hier niet de bedoeling. Het is tekenen bij het kruisje of vertrekken. Klaver snapt dat inmiddels. Zijn waarschuwing – “verwar onze uitgestoken hand niet met een blanco cheque” – is geen retoriek, maar pure zelfbescherming.

Het CDA mag ondertussen doen alsof het zichzelf opnieuw heeft uitgevonden, maar in werkelijkheid is het gedegradeerd tot aanhanger. Van regeringspartij naar bijwagen. Geen ideologische koers, geen profiel, geen invloed. Alleen nog relevant omdat Yesilgöz een extra zetel nodig had voor haar machtsproject. Dit is niet het CDA van balans en bruggen bouwen, dit is het CDA als politieke accessoire.

Het meest zorgwekkende is dat Yesilgöz in dit kabinet exact dezelfde rol speelt als Wilders in het faalkabinet Schoof I. De harde lijn, de rancune, de permanente vijandbeelden, de obsessie met GroenLinks-PvdA. In stijl, toon en strategie is Yesilgöz simpelweg Wilders in VVD-jasje. Met dit verschil: zij wordt serieus genomen door de instituties, waar Wilders altijd op afstand werd gehouden.

En zo krijgen we opnieuw een kabinet dat niet gebouwd is op samenwerking, maar op controle. Niet op inhoud, maar op macht. Niet op vertrouwen, maar op angst. Angst voor links, angst voor kritiek, angst voor echte verandering. De VVD heeft alles binnengehaald. D66 voert VVD-beleid uit. Het CDA legitimeert VVD-beleid. En Rob Jetten mag er een progressieve sticker op plakken.

Noem het dus geen Kabinet Jetten I. Dat is politieke marketing. Dit is Kabinet Yesilgöz I. Een kabinet waarin één persoon de lakens uitdeelt, één persoon de grenzen bepaalt en één persoon structureel weigert te accepteren dat democratie betekent dat je soms moet toegeven. En precies daarom is Dylan Yesilgöz niet de sterke vrouw van dit kabinet, maar de zwakste schakel. Niet omdat ze te weinig macht heeft, maar omdat ze er veel te veel van wil.

Regeren na verlies – hoe de VVD opnieuw de macht naar zich toetrekt

Wie denkt dat er zich in Den Haag iets nieuws voltrekt, kijkt niet goed. Wat we zien is geen toevallig formatieresultaat, maar een beproefd VVD-draaiboek. Nederland stevent af op Kabinet-Jetten I: een kabinet dat vanaf dag één wordt vastgezet op één onderwerp – immigratie – en daarmee feitelijk een doorstart vormt van het vorige, vroegtijdig mislukte kabinet. Niet omdat immigratie alle andere problemen overstemt, maar omdat de VVD dat zo wil. Wie de agenda vernauwt, grijpt de macht.

Rob Jetten verschijnt in dit decor niet als politiek leider, maar als uitvoerder. De echte regie ligt bij VVD-leider Dylan Yeşilgöz, die ondanks verkiezingsverlies opnieuw bepaalt wie mag meedoen en tegen welke prijs. Wie zich voegt, mag blijven. Wie tegenspreekt, wordt gesloopt. Frans Timmermans weet hoe dat werkt. Hans Wijers wist het al eerder. De parallellen met Dick Schoof zijn pijnlijk duidelijk: een premier zonder eigen gezag, gestuurd door een partijleider die buiten beeld regeert.

Dit is geen incident. Dit is VVD-strategie. Door vooraf alles uit te sluiten wat links is, maakt de VVD zichzelf “onmisbaar”. Het gevolg is dat kleine partijen met een marginaal mandaat, zoals JA21, ineens onevenredig veel invloed krijgen. Niet omdat de kiezer daarom vroeg, maar omdat de VVD het formatiespel zo heeft gemanipuleerd. Dat dit opnieuw de deur openzet voor extreemrechtse politiek is geen ongeluk, maar de bedoeling.

De tragiek is dat D66 hier (opnieuw) intrapt. Jarenlang profileerde de partij zich als progressief en Europees baken. Nu dreigt zij hetzelfde lot te ondergaan als NSC: leeggezogen, beschadigd en uiteindelijk overbodig. Wie D66 stemde voor een links-liberaal alternatief, krijgt een centrumrechts kabinet waarin VVD-retoriek en extreemrechtse frames uit het vorige faalkabinet gewoon worden voortgezet. Dat dit wordt verkocht als “bestuurlijke verantwoordelijkheid” is een schaamlapje voor het opgeven van principes.

Ondertussen mag links wel meewerken, maar niet meebeslissen. GroenLinksPvdA wordt door Yeşilgöz vakkundig buiten de formatie gehouden, maar mag straks wel rechtse plannen aan een meerderheid helpen in Tweede- en Eerste Kamer. Invloed nul, verantwoordelijkheid maximaal. Het is een bestuursstijl die we herkennen uit eerdere periodes van democratische verschraling: oppositie als stemvee.

De VVD verdedigt dit alles met het bekende riedeltje over “concrete oplossingen”. De werkelijkheid is dat vrijwel elk kabinet met VVD-deelname voortijdig is geklapt. De enige uitzondering? De samenwerking met de PvdA – precies de partij die Yeşilgöz systematisch demoniseert. Haar eigen staat van dienst spreekt boekdelen: zij liet een kabinet vallen waarin haar partij de grootste was, verloor verkiezingen, stapte in een extreemrechts experiment met de PVV dat tweemaal achter elkaar ontspoorde, en presenteert zich nu opnieuw als winnaar – met minder zetels dan voorheen. Stabiliteit wordt beloofd, chaos geleverd.

Ook inhoudelijk belooft dit weinig goeds. Grenscontroles die vooral overlast veroorzaken en nauwelijks effect hebben zijn inmiddels gedocumenteerde praktijk. Het vorige extreemrechtse experiment leverde bestuurlijke chaos, juridisch gedoe en maatschappelijke polarisatie op. Dat dit nu opnieuw als uitgangspunt dient, laat zien dat de VVD liever scoort op framing dan regeert op resultaat.

De kans is dan ook groot dat Jetten de nieuwe Schoof wordt: een premier die uitvoert wat elders wordt besloten. Bontenbal en Jetten hebben zich laten inpakken door een VVD die, ondanks verkiezingsverlies, haar greep op de macht verder heeft verstevigd. De richting wordt bepaald door Yeşilgöz, met daarboven de steeds zichtbaardere schaduw van een nieuwe flirt met de PVV. Niet het regeerakkoord stuurt, maar de machtspolitiek.

De echte vraag is dan ook niet of dit kabinet stabiel wordt, maar hoe lang het duurt voordat het opnieuw misgaat. Hoe geloofwaardig is de belofte van een stabiel kabinet als de architect ervan verantwoordelijk is voor zoveel eerdere breuken? Hoe democratisch is een systeem waarin verkiezingsuitslagen alleen tellen als ze de VVD goed uitkomen? En hoe lang accepteren we een politieke cultuur waarin blokkeren wordt beloond en verantwoordelijkheid structureel wordt afgewenteld?

Wie nu juicht, zou zich moeten afvragen wie straks de rekening betaalt. De geschiedenis leert: dat is zelden de VVD zelf.

Alleen positiviteit kan links terugbrengen aan de top

Na opnieuw een teleurstellende verkiezingsuitslag voor de linkse partijen is de roep om herbezinning luider dan ooit. Waar de VVD nauwelijks is afgestraft voor het laten vallen van een kabinet en vervolgens moeiteloos flirtte met radicaal-rechts, moest GroenLinks-PvdA wederom een harde klap incasseren. De fusie van beide partijen, ooit gepresenteerd als een noodzakelijke bundeling van progressieve krachten, leek veelbelovend. Een gezamenlijke lijst, een ervaren leider in Frans Timmermans en een grotendeels gedeelde ideologische basis moesten links terugbrengen aan de top. Toch bleef het resultaat uit. De nieuwe partij verloor opnieuw terrein en moest, net als in 2017, een deel van haar organisatie inkrimpen.

Wat ging er mis? Een deel van het antwoord ligt misschien niet in de inhoud, maar in de toon. Waar D66-leider Rob Jetten tijdens de campagne positiviteit en toekomstlust uitstraalde, bleef GroenLinks-PvdA steken in waarschuwingen over klimaat, ongelijkheid en de staat van de wereld. Jetten, die onverwachts mocht deelnemen aan het RTL-debat nadat Geert Wilders verstek liet gaan, greep zijn kans. Hij sprak niet over wat níet kon, maar over wat volgens hem wél mogelijk was. Zijn plan om “tien nieuwe steden” te bouwen om de woningnood op te lossen was op z’n minst ambitieus, waarschijnlijk onuitvoerbaar, maar het bood wel iets wat veel kiezers misten: hoop.

Die hoop bleek aanstekelijk. D66 presenteerde zich als de partij van de verbeelding, met grootse plannen en geloof in eigen kunnen. Jetten geloofde hoorbaar in zijn boodschap. Zijn “Het kan wél!” deed denken aan Barack Obama’s “Yes, we can.” Beide uitspraken zijn even eenvoudig als effectief. Ze spreken het verlangen aan naar perspectief en vertrouwen in de toekomst.

Links daarentegen lijkt dat perspectief al jaren kwijt. De toon is vaak defensief, moralistisch en zwaar. De wereld gaat kapot, het klimaat is onherstelbaar, ongelijkheid groeit — en alleen links begrijpt hoe erg het is. Maar kiezers weten dat al lang. Wat ze missen, is een verhaal over hoe het beter kan. Een verhaal dat niet vertrekt vanuit angst, maar vanuit geloof in vooruitgang.

Dat is geen pleidooi voor luchtfietserij. Positiviteit is niet hetzelfde als oppervlakkigheid. Het betekent dat je mensen aanspreekt op hun hoop in plaats van hun wanhoop. Diederik Samsom deed dat in 2012 met succes, Obama won er verkiezingen mee, en Jetten haalde er recent zijn politieke wederopstanding uit. Het zijn voorbeelden van leiders die niet negeerden wat er misging, maar die bovenal geloofden dat het beter kon — en dat geloof overdroegen op anderen.

Linkse partijen hebben die toon verloren. Ze laten zich te vaak definiëren door protest en verontwaardiging. Acties waarbij kunstwerken worden beklad of snelwegen worden geblokkeerd, versterken het beeld van een beweging die vooral “tegen” is. Natuurlijk is verzet tegen onrecht nodig, maar zonder positief alternatief blijft het steken in morele superioriteit.

De uitdaging voor links ligt dus niet in het programma, maar in de houding. In plaats van voortdurend te benoemen wat er fout gaat, moeten progressieve partijen laten zien hoe het beter kan — en waarom zij dat kunnen waarmaken. Niet afbreken, maar opbouwen. Niet klagen, maar inspireren. Alleen met een positief verhaal kan links haar geloofwaardigheid en aantrekkingskracht terugwinnen. De kiezer verlangt niet naar doemscenario’s, maar naar een toekomst waarin verandering mogelijk is. Het kán wél.