Waar blijft de nationale discussie over de capaciteiten van Dylan Yesilgöz?

Soms zegt een filmpje meer over een minister dan een heel Kamerdebat. Afgelopen week verscheen er zo’n filmpje van minister van Defensie Dylan Yesilgöz. Flitsende beelden van de Middellandse Zee, militairen in uniform, een modern oorlogsschip en in het midden daarvan de minister zelf. Ze loopt fier over het dek, spreekt met bemanningsleden en kijkt naar de horizon alsof ze persoonlijk de Russen tegenhoudt. Dit soort beelden dat uitstekend werkt op sociale media (en nog beter in een campagne). Alleen zat er wel een prijskaartje aan dat moment van deze politieke cinematografie. Het bliksembezoek van de minister aan het Nederlandse fregat Zr.Ms. Evertsen kostte volgens RTL Nieuws ongeveer 93.000 euro. De Zr.Ms. Evertsen bevindt zich momenteel in het oostelijke deel van de Middellandse Zee en maakt daar deel uit van een Frans vlootverband rond het vliegdekschip Charles de Gaulle. Het Nederlandse schip levert luchtverdediging en beschermt bondgenoten in een geopolitiek gespannen regio.

Dat een minister militairen op missie bezoekt is op zichzelf niet vreemd. Dat gebeurt vaker. Het hoort ook een beetje bij het ambt. Maar een bezoek dat nog geen dag duurt en bijna een ton kost, terwijl het resultaat vooral een strak gemonteerd filmpje op sociale media is, roept wel degelijk vragen op. Het ministerie van Defensie is de afgelopen jaren namelijk een opmerkelijk comfortabel departement geworden voor politici met leiderschapsambities. Terwijl andere ministeries moeten bezuinigen en worstelen met ingewikkelde dossiers, krijgt Defensie er juist miljarden bij. Nieuwe fregatten, nieuwe gevechtsvliegtuigen, nieuwe wapensystemen. Politiek gezien is het een van de weinige plekken waar vrijwel alleen goed nieuws valt te verkopen. Voor een politicus die werkt aan een leidersprofiel is dat natuurlijk een aantrekkelijke positie.

En precies dat profiel heeft Yesilgöz nodig. Het is al lang geen geheim meer dat zij de eerste vrouwelijke premier van Nederland wil worden. Daar is op zichzelf niets mis mee. Ambitie hoort bij het vak. Maar het wordt wel een probleem wanneer beeldvorming belangrijker lijkt te worden dan bestuurlijke geloofwaardigheid. Dat gevoel werd versterkt door de manier waarop de minister kritiek op het dure bezoek wegwuifde. Volgens Yesilgöz kan er “nog geen EasyJet op een vliegdekschip landen”. Het was bedoeld als een grap, maar het klonk vooral als een reflex. Alsof de discussie over een reis van 93.000 euro vooral een communicatieprobleem is.

Daar komt nog iets bij. Het bezoek vond plaats op een moment waarop de inzet van de Evertsen zelf al onderwerp van politieke vragen was. Vorige week bleek dat een van de kanonnen van het fregat niet operationeel was toen het schip naar de regio werd gestuurd. Volgens de minister was dat geen probleem omdat het schip daar vooral luchtverdediging levert. Dat kan best zo zijn, maar het leidde wel tot terechte vragen.

Opvallend genoeg bleef een bredere discussie over het functioneren van de minister uit. De Evertsen is geen vliegdekschip maar een fregat. Kan de minister van Defensie geen onderscheid maken tussen een vliegdekschip en een fregat? Toen Sigrid Kaag minister van Financiën werd, ontstond vrijwel onmiddellijk een nationale discussie over haar geschiktheid voor dat ambt. Diezelfde kritische reflex lijkt plotseling verdwenen wanneer het om Yesilgöz gaat. Terwijl haar politieke carrière al eerder controverses kende, bijvoorbeeld rond haar uitspraken over de zogenaamde “nareis-op-nareis”-regeling in het asieldossier. Dat zijn normaal gesproken precies de momenten waarop talkshows, kranten en politieke commentatoren wekenlang debatteren over betrouwbaarheid en beoordelingsvermogen.

Maar nu blijft het opvallend stil.

Misschien zegt dat iets over de politieke cultuur van dit moment. In een tijdperk waarin politiek steeds meer draait om korte video’s, sociale media en persoonlijke profilering, lijkt het soms belangrijker hoe een minister oogt op het dek van een fregat dan hoe zij haar ambt uitoefent. Toch zou juist nu, met oplopende geopolitieke spanningen en snel stijgende defensiebudgetten de lat hoger moeten liggen. Het ministerie van Defensie is geen marketingafdeling. Een oorlogsschip is geen decorstuk.

En een VVD campagnefilmpje van 93.000 euro verdient meer dan een schouderophalen. Misschien is het daarom tijd voor een debat dat tot nu toe opvallend ontbreekt: niet over het filmpje, maar over de vraag of Dylan Yesilgöz eigenlijk wel met dezelfde kritische maatstaf wordt beoordeeld als andere politici.

U wilt toch gratis gebruik blijven maken van de diensten van Facebook en Google?

zaterdag 25 december 2021 – Stel, u staat bij de koffieautomaat op kantoor. Er komt een collega naast u staan die terloops vraagt naar de vakantieplannen voor het komend jaar. U antwoordt dat u erover zit te denken om naar Italië op vakantie te gaan. Naar Sardinië om precies te zijn. Uw koffie is inmiddels klaar en u keuvelt nog wat na over uw bestemming Sardinië. U wandelt terug naar uw bureau. De computer op uw bureau is nog bezig aan de opstartfase dus u pakt uw smart phone en bekijkt de laatste berichten op Facebook. Wat valt u op? Tussen al die berichten staat plotseling een advertentie van het Italiaans Verkeersbureau over… Sardinië..! Hoe kan dat? Nog geen kwartier geleden stond u bij de koffieautomaat met een collega te praten over uw mogelijke vakantieplannen naar Sardinië nu al verschijnt er een advertentie in beeld van dat product wat u mogelijk wilt gaan kopen. Hoe kan dat?!

Het antwoord is al even simpel als eenvoudig: Facebook en Google laten u dan weliswaar gratis gebruik maken van hun diensten. In ruil daarvoor verkopen ze advertenties. Advertenties die steeds beter zijn gericht op u en die u in de gaten houden. Daarin gaan ze heel erg ver. Niet alleen wat u op Facebook schrijft is belangrijk voor Facebook. Facebook luistert ook nog eens actief mee via de microfoon van uw smart phone. Google ook. Maar Facebook is echt de overtreffende trap.

De schrijver van dit stukje stond twee dagen geleden bij de Albert Heijn in Waalwijk voor de kerstinkopen. Terwijl de schrijver van dit stukje tussen de stellingen door wandelde op zoek naar de juiste producten kwam hij langs een jong stel, dat op zoek was naar een hotelbon die werd geaccepteerd door hotelketen Fletcher Hotels. Het stel sprak de schrijver niet eens aan, maar een medewerker van Albert Heijn. 24 uur later verschijnt er plotseling een advertentie in de Facebook tijdlijn van de schrijver van opslagverhuurbedrijf All Safe, die onder nieuwe klanten hotelovernachtingen verloot. Hotelovernachtingen bij…. Fletcher Hotels.

Facebook en Google hebben een niet te stillen datahonger. Om die datahonger te stillen wil Facebook overal ter wereld datacenters optuigen. Voor Nederland is het Flevolandse plaatsje Zeewolde aangewezen, waar de gemeenteraad eerder deze week toestemming gaf voor de bouw van dit datacentre; een immens pompeus energieslurpend gebouw waar (een deel van de) data van Facebook gebruikers (dat zijn er bijna 4 miljard) worden opgeslagen. Data zodat Facebook aan Fletcher Hotels kan doorgeven dat de schrijver van dit stukje graag eens bij Fletcher Hotels zou willen overnachten. Dat is overigens helemaal niet waar. Het ging op voor een kennis van het stel dat om de hotelbon vroeg. Niet eens om de schrijver van dit stukje. Niet eens voor het stel.

Eigenlijk was heel Zeewolde tegen de komst van het datacentre. Eigenlijk was heel Nederland tegen de komst van het datcentre. Toch mocht het er komen. De prijs die ervoor wordt betaalt is best hoog: naast uw privégegevens pleegt Facebook met het datacentre een aanslag op het milieu. Dat niet alleen: Vrijwel alle windmolens in de omgeving gaan energie produceren voor het nieuwe datacente. Die windmolens draaien nu nog voor de inwoners van het gebied. De overheid heeft Facebook ook nog eens een forse korting op de energiebelasting gegeven van liefst 99% (!). Dat komt bovenop de vele belastingvoordeeltjes die Facebook al een aantal jaren geniet door miljarden via de Amsterdamse Zuidas door te sluiten naar verschillende belastingparadijzen.

U wilt toch gratis gebruik blijven maken van de diensten van Facebook en Google? Dit is de prijs die u ervoor betaalt.

In deze serie verscheen eerder: 

"Schrijf een recensie. Maak een foto. Geef sterren."
 

 

Schrijf een recensie. Maak een foto. Geef sterren.

Een paar jaar geleden zat ik bij een vriend thuis een biertje te drinken. Ons gespreksonderwerp was (zoals gewoonlijk) auto’s en in het bijzonder mijn auto. Hoewel mijn auto (een Ford Fiesta uit 2014) nog lang niet aan vervanging toe was, was ik toch al een beetje aan het nadenken over een andere auto. Ik noemde hem een aantal merken en modellen op. Één daarvan was de Renault Clio, om voor mij moverende reden. De drie daaropvolgende weken kreeg ik bij iedere website die ik bezocht en ieder internetfilmpje dat ik bekeek direct een dik drie minuten durend luidruchtig filmpje van en over de Renault Clio.

Ik dacht: maar daar heb ik het zaterdagavond nog over gehad? Hoe kan dat? Nou, heel simpel: Jouw smart phone of tablet luistert ieder gesprek dat je voert af, en slaat kernwoorden op, op een server. Met die gegevens worden binnen enkele seconden adverteerders gezocht, een advertentiecampagne ontwikkeld en op jou afgevuurd, zodat je (hopelijk) automatisch tot aankoop overgaat. Bij iedere advertentie die ik nu op het web tegen kom vraag ik me af wanneer ik het ook alweer over dit product heb gehad. Vaak zit daar enkele minuten tot ongeveer een uur tussen.

Mijn collega’s willen iedere vrijdag het weekeinde inluiden met een pizza. Toen één van de collega’s opperde om te pizza te vervangen door een broodje gezond bij Bakker Bart waren binnen 24 uur waren alle websites die ik bezocht, filmpjes en tijdlijn op Facebook en Instagram bedekt met advertenties van Bakker Bart.

Hoe gênant is het als je bij een crematorium bent geweest om een familielid de laatste eer te bewijzen, om na dit bezoek een verzoek te krijgen van Google Maps om te vertellen hoe het op deze plaats is geweest? Schrijf een recensie. Maak een foto. Geef sterren. Een familielid is overleden. Die heb ik zojuist de eer bewezen. Waarom moet ik een recensie schrijven? Welke zieke geest bedenkt dit? Welke zieke geest gaat na afloop van het bezoek aan een crematorium een recensie schrijven over dat crematorium? “Ja, het is er berengezellig?!”

Toen ik op de snelweg werd ingehaald door een auto van installateur Hoppenbrouwers deed dat mij denken aan een man die ik als intercedent van een uitzendbureau een jaartje of twintig geleden aan een baan heb geholpen. Die man had dezelfde achternaam en hij sprak die achternaam op een hele bepaalde, typisch Tilburgse manier uit, door enkele klinkers en medeklinkers in te slikken. Dat kwam er erg grappig uit. Ik deelde deze anekdote met een kennisje, waarna installateur Hoppenbrouwers dacht dat ik daadwerkelijk iets bij hen wilde bestellen, en dezelfde avond nog een serie advertenties op me afvuurde.

Alles wat je met je smart phone doet – en alles wat je er niet meer doet – is overgeleverd aan de grillen van het kapitalisme. PING! Je hebt gebeld met JeansCentre. Vertel er eens over..! Dat zijn privégesprekken, klootzakken van Google. Sodemieter op met je recensies. PING! Je hebt een foto gemaakt. Wil je die niet meteen posten? Daar verdien je punten mee!

Het ernstige aan dit verhaal is dat je eigenlijk geen privacy meer hebt, omdat allerlei geldwolven via de microfoon op je smart phone meeluisteren naar wat je van plan bent te kopen, om vervolgens allerlei advertenties of een gelikte advertentiecampagne op je af te vuren. Geldwolven die schijnbaar schijt hebben aan jouw identiteit en privacy, en er ook schijt aan hebben dat jij dal wel roept dat je van plan bent een product te kopen, maar er misschien op dat moment geen geld voor hebt of nog heel even over je mogelijke aankoop wilt nadenken. Na een half uurtje op het internet surfen zitten er tot soms wel 10.000 trackers op je harde schijf (trackers zijn kleine programmaatjes die jouw surfgedrag bijhouden en deze informatie doorspelen naar de eigenaar van die tracker). Ik heb al 13 fotocamera’s; waarom zou ik er nog één bij kopen? Google en Facebook hebben er maling aan. Net als de adverteerders die erop adverteren.

Toen ik voor mijn 12 1/2 jarig jubileum bij mijn werkgever als aandenken aan deze prestatie een horloge wilde kopen en daarover hardop filosofeerde, reageerden horlogemakers meteen en vuurden via Facebook en Instagram de meest prachtige uurwerkjes op me af. De één nog mooier dan de ander. Ik deed de uitspraak rond en uur of zeven. Twee uur later kon ik alle luxe horlogemerken opnoemen. Van Berling via Vincenzo tot Breitling en alles daartussen.

Ook reageerde Stella Fietsen, toen ik een gesprek had over welke ondernemingen keukenkoning Ben Mandemakers nog meer bezat. Naast zijn keukenimperium heeft de gezellige Brabander namelijk ook belangen in autodealer Van Mossel en internet fietsenmaker Stella Fietsen. Binnen een half uur ná de uitspraak dat Mandemakers ook nog Stella Fietsen bezat begon Stella Fietsen met het afvuren een reclamecampagne op mij, compleet met advertenties, aanbiedingen en gelikte filmpjes.

Alsof het nog niet genoeg is, is er ook nog eens een enorme biedingstrijd aan de gang tussen de verschillende aanbieders van brillen, op het moment dat jij in jezelf mompelt dat je een nieuwe bril nodig hebt omdat je huidige bril slijtagepunten vertoont. In enkele seconden bieden verschillende opticiens tegen elkaar op en wie de hoogste prijs heeft geboden mag van Facebook een advertentiecampagne op de gebruiker afvuren, op het moment dat de microfoon in je smart phone of tablet opvangt dat je van plan bent een nieuwe bril te kopen. Daar merk je als gebruiker niets van. Alleen Facebook merkt dat, wanneer ze in een kwartaal weer een paar miljard op hun bankrekening mogen bijschrijven.

De linker koplamp van mijn auto was stuk. Ik had het daarover met mijn buurman Mohammed. Hij hielp me met het verwijderen van de kapotte koplamp, wees mij op het type lamp (ieder type autolamp heeft een H-nummer, ook weer geleerd) en gaf me een adres waar ik een vervangende lamp kon kopen. De bewuste koplamp had ik al aangeschaft én gemonteerd maar dat was voor de geldwolven aan de andere kant van de lijn blijkbaar niet voldoende. Diezelfde avond was mijn hele tijdlijn op Facebook en Instagram gevuld met autolampenfabrikanten, inclusief aanbiedingen.

Garderobe vervangen omdat de huidige kleding versleten is? Binnen enkele minuten na het filosoferen hierover vult de tijdlijn op Facebook en Instagram, en de filmpjes op YouTube met kledingmerken en afbeeldingen van precies die kledingstukken die ik wil vervangen.

Pas echt dol werd het na een reclameblokje op NPO Radio 1, dat ik in de auto onderweg van mij werk naar huis luisterde. Bij thuiskomst wilde ik een YouTube filmpje van RTLZ bekijken, waarna er liefst 7 (!) advertenties tegelijkertijd op me werden afgevuurd. Alle zeven (!!) uiterst luidruchtige filmpjes kwamen van precies dezelfde aanbieders, die tien/vijftien minuten daarvóór nog in het STER reclameblok op NPO Radio 1 zaten. Na het bekijken van zeven (!!!) filmpjes kreeg ik het filmpje van RTLZ pas te zien.